Phân loại Estrogen

Estrogen có mặt trong cơ thể dưới vài dạng, bao gồm estradiol (E2),  estriol (E3) và estron (El). Estrogen được sản xuất từ 3 nguồn là: vỏ thượng thận, buồng trứng và tinh hoàn. Xác định nồng độ estrogen có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng của cả ba tuyến nội tiết nói trên.

Estriol (E3) được theo dõi trong khi có thai để đánh giá thai và chức năng rau thai. Estriol, cùng với alpha-fetoprotein (AFP) và human chorionic gonadotropin (HCG) được xác định như “bộ ba dấu chỉ sinh học” (the “triple marker”) giúp đánh giá nguy cơ thai bị các bất thường di truyền (như hội chứng Down) ở các phụ nữ có thai. 

Estradiol (hay E2) là dạng estrogen có hoạt lực mạnh nhất, kích thích sự phái triển của nội mạc tử cung. Hormon này ức chế sự sản xuất hormon kích thích nang trứng (follicle- stimulating hormone [FSH]) vằ kích thích sản xuất hormon tạo hoàng thể (luteinizing hormone [LH]).

Estron (E1): có thể do buồng trứng tiết ra trực tiếp (với một hàm lượng rất thấp) còn chủ yếu là do một chất tiền thân (Ă-4- androstenedion) chuyển đổi thành ở gan và các mô mỡ. Ở nữ giới sau giai đoạn mãn kinh, estron là estrogen chính. Chức năng của hormon này chưa hoàn toàn được biết rõ, song tăng nồng độ estron, khi không được progesteron đối kháng lại cho thấy là kết hợp với gia tăng nguy cơ bị ung thư nội mạc tử cung. Nồng độ estron có thể được sử dụng để giúp ích cho chẩn đoán khối u buồng trứng, hội chứng Turner, suy chức năng tuyến yên, vú to nam giới và mãn kinh.

Mục đích và chỉ định xét nghiệm Estrogen

Bài viết Xét nghiệm Estrogen đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

1. Những loại hormone nội tiết nào ảnh hưởng đến sự bùng phát của mụn trứng cá?

Mọi người đều cho rằng khi còn đang trong quá trình dậy thì việc có mụn trứng cá là chuyện hết sức “sinh lý”. Tuy nhiên độ tuổi trung niên mà vẫn bùng phát mụn trứng cá là điều hiếm thấy. Thực tế đúng là không nhiều phụ nữ bị mụn trứng cá ở độ tuổi này. Lúc này rất có thể mụn trứng cá mà bạn mắc phải là mụn nội tiết.

Theo một thống kê của bác sỹ da liễu Cherise M. Levi, MD ở thành phố New York thì mụn nội tiết thường gặp ở phụ nữ trưởng thành 20 – 40 tuổi. Thậm chí có những người sau 40 tuổi vẫn bị mụn trứng cá – bùng phát mụn trứng cá ở thời kỳ mãn kinh do rối loạn nội tiết tố nữ gây mụn. Bên cạnh đó rối loạn nội tiết tố nam gây mụn cũng là tình trạng thường gặp.

1.1. Estrogen, progesterone và androgen – hormon sinh dục

S. Manjula Jegasothy, MD, bác sĩ da liễu – người sáng lập Viện Miami Skin giải thích: “Các loại hormon gây ra loại mụn trứng cá này là sự biến động của estrogen và progesterone.  Cả hai đều thay đổi rất nhiều trong suốt chu kỳ kinh nguyệt”. Ngoài ra, tỷ lệ giữa các loại hormone này cũng có thể ảnh hưởng đến mức androgen (testosterone) của phụ nữ – một trong các yếu tố trực tiếp gây ra mụn trứng cá nội tiết tố.

Tình trạng rối loạn nội tiết tố nữ có thể xảy ra khi đến kỳ kinh nguyệt, mang thai, sau sinh, tiền mãn kinh, mãn kinh hoặc khi mắc các bệnh liên quan đến buồng trứng như u nang buồng trứng, buồng trứng đa nang…

1.2. Insulin – hormone tuyến tụy

Nồng độ insulin tăng lên này là một trong hai yếu tố gây mở thụ thể androgen, hoạt hóa này cũng đồng thời tác động đến các phân tử thuộc các androgen gây kích thích tăng sinh mô phụ thuộc tín hiệu androgen. Bên cạnh đó insulin cũng góp phần làm tăng sản xuất chất béo ở da khiến các nang lông dễ bị bít tắc. Không những thế insulin còn đóng vai trò quan trọng trong việc làm trầm trọng thêm tình trạng viêm. Lượng insulin được tiết ra một phần chịu ảnh hưởng của lượng đường trong máu. Đây là một trong những mối liên hệ chính giữa chế độ dinh dưỡng và mụn trứng cá.

Xem thêm: Một số nghiên cứu về mối liên quan giữa rối loạn nội tiết và các vấn đề về da

1.3. Cuối cùng là hormone giải phóng Corticotropin

Trong một nghiên cứu “Mối liên quan giữa stress và mụn trứng cá ở các nữ sinh viên y khoa tại jeddah – Saudi Arabia” đã đưa ra một số kết luận:

• Ở phụ nữ trưởng thành bị mụn trứng cá, căng thẳng mãn tính làm tăng tiết androgen của tuyến thượng thận và dẫn đến tăng sản bã nhờn.
• Để đối phó với căng thẳng cảm xúc, trục hypothalamic – pituitary – adrenal (HPA) kích hoạt tăng mức độ sản xuất cortisol.  Hormone giải phóng Corticotropin (CRH) là phần tử gần nhất của trục HPA. CRH hoạt động như một điều phối viên trung tâm cho các phản ứng thần kinh nội tiết và tình trạng căng thẳng.
• CRH kích thích sản xuất lipid tuyến bã nhờn và tạo ra steroid, góp phần gây ra mụn trứng cá. Hormone CRH trong da có liên quan đến mụn trứng cá có thể ảnh hưởng đến các quá trình viêm dẫn đến tổn thương mụn do stress.
• CRH cũng gây ra cytokine IL-6 và IL-11 sản xuất trong keratinocytes, góp phần gây viêm, được coi là một thành phần quan trọng trong sinh bệnh học của mụn trứng cá.

Năm 2003, một nghiên cứu của Đại học Stanford được công bố trên tạp chí Archives of Dermatology cho thấy rằng sinh viên đại học bị mụn trứng cá trong các kỳ thi. Mức độ nghiêm trọng của mụn trứng cá tương quan cao với sự gia tăng căng thẳng.

Trong một nghiên cứu năm 2007 của học sinh trung học ở Singapore, các nhà nghiên cứu từ Trường Đại học Y khoa Wake Forest cũng phát hiện ra rằng tình trạng mụn trứng cá nặng lên trong thời gian thi cử. Nghiên cứu này cũng đã được công bố trên tạp chí y khoa Thụy Điển Acta Derm Venereol.

2. Làm thế nào để phát hiện mụn trứng cá do rối loạn nội tiết gây ra

2.1. Bạn đã qua tuổi thiếu niên

Giai đoạn dậy thì là lúc mà hormon của cơ thể đặc biệt là hormone sinh dục chưa ổn định dễ dẫn đến gây mụn trứng cá điều này khá phổ biến. Tuy nhiên nếu ngay cả khi bạn đã qua lứa tuổi dậy thì nhất là ở nữ giới mà vẫn có mụn trứng cá xuất hiện bạn nên nghĩ đến trường hợp rối loạn nội tiết tố nữ gây mụn.

Mụn nội tiết có thể bùng phát vào năm bạn 20 tuổi. Đó là bởi vì giai đoạn xung quanh 20 tuổi phụ nữ có hoạt động nội tiết tố mạnh nhất, theo tiến sĩ Jegasothy. “Tuổi 20 của bạn thường là tuổi sinh đẻ, làm cho phụ nữ dễ bị các biến động nội tiết tố liên quan đến mang thai, sinh con và cho con bú.”

Tuy nhiên các chuyên gia cũng lưu ý tuổi tác không quá quyết định sự bùng phát của mụn trứng cá. “Trong suốt sự nghiệp chuyên nghiệp của tôi, tôi thấy rằng gần một nửa số phụ nữ ở độ tuổi 20 bị mụn trứng cá và phụ nữ giai đoạn mãn kinh có thể bùng phát lại tình trạng mọc mụn trứng cá nhất là những người bị rối loạn kinh nguyệt”, ông Marina Peredo, MD, bác sĩ da liễu tại Bệnh viện Mount Sinai chia sẻ.

2.2. Vị trí mọc mụn trứng cá

Một trong những dấu hiệu bị mụn nội tiết dễ nhận biết nhất là vị trí của nó trên mặt. Nếu bạn nhận thấy các u nang bị viêm xung quanh mặt dưới của bạn – đặc biệt là cằm và hàm của bạn – rất có thể là rối loạn nội tiết gây mụn. “Điều này là do những kích thích tố dư thừa trong cơ thể của bạn kích thích các tuyến dầu – phần nhiều trong số đó là xung quanh khu vực cằm của bạn,” Tiến sĩ Peredo nói. “Những tuyến dầu thừa này làm cho làn da của bạn trở thành vị trí đắc địa cho những loại mụn này.” Mặc dù cằm và hàm là những nơi rất phổ biến cho mụn trứng cá, nó có thể xuất hiện dọc theo mặt hoặc xuống cổ của bạn.

2.3. Sự xuất hiện có chu kỳ

Nếu như mụn trứng cá của bạn xuất hiện trùng lặp với chu kỳ kinh nguyệt của bạn thì đây là một dấu hiệu có tính chẩn đoán cao. Tiến sĩ Jegasothy giải thích. “Điều này đúng ngay cả ở phụ nữ sau mãn kinh, bởi vì những phụ nữ này vẫn trải qua biến động hàng tháng ở mức estrogen và progesterone của họ, mặc dù thấp hơn phụ nữ tiền mãn kinh.” Có đôi khi không trùng với chu kỳ nhưng có thể chẩn đoán là mụn nội tiết nếu do tác động của thay đổi nội tiết tố gây mụn.

2.4. Tính chất của mụn trứng cá

Mụn trứng cá có nhiều loại như mụn đầu đen, mụn đầu trắng… Nhưng mụn trứng cá do rối loạn nội tiết gây ra đa phần là các mụn lớn, thể ẩn, đau đớn, không thể nặn được nhân mụn ra ngoài khi đang trong giai đoạn viêm tấy.

Tiến sĩ Jegasothy nói. “Những vết sưng này thường mềm khi chạm vào vì chúng tích tụ dầu trong một khoảng thời gian vài ngày hoặc vài tuần sau đó gây ra phản ứng viêm. Những u nang đau đớn này có khuynh hướng xuất hiện ở cùng một nơi nhiều lần, trở thành bán cấp hoặc mãn tính. Vì vậy việc điều trị cần bắt đầu từ bên trong thay vì đơn thuần là điều trị tại chỗ.”

3. Làm gì với mụn trứng cá do rối loạn nội tiết gây ra

Bởi nguyên nhân gây mụn được xác định chủ yếu là do yếu tố rối loạn nội tiết gây ra nên điều quan trọng nhất trong điều trị chính là cân bằng lại nội tiết tố.

• Việc cân bằng lại nội tiết tố cần những điều chỉnh từ sâu bên trong cơ thể. Nên đi khám để phát hiện kịp thời các bệnh lý về hệ thống nội tiết của cơ thể.
• Giữ cho tinh thần thoải mái
• Hạn chế ăn các thực phẩm có nguy cơ làn tăng lượng insulin của cơ thể.
• Kết hợp điều chỉnh từ bên trong với các chế phẩm bôi tại chỗ.
• Tham khảo bác sỹ nội tiết trước khi sử dụng các chế phẩm liên quan đến điều chỉnh nội tiết như thuốc tránh thai, các sản phẩm hỗ trợ bổ sung nội tiết tố… Không nên  tự ý bôi, uống các thuốc trị mụn trứng cá nội tiết sẽ dễ gây các biến chứng làm nặng thêm tình trạng mụn hoặc gây rối loạn nội tiết trầm trọng hơn
• Vệ sinh da mặt thường xuyên và cẩn thận

Trên đây là một số chia sẻ xung quanh vấn đề rối loạn nội tiết tố gây mụn. Hy vọng chị em phụ nữ sẽ có một hệ nội tiết cân bằng và một làn da đẹp.

BS Thanh Mai

Bài viết Rối loạn nội tiết tố nữ gây mụn đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

Hai nghiên cứu và một bài xã luận được xuất bản trực tuyến bởi JAMA Dermatology nghiên cứu mối quan hệ giữa các vấn đề về da và các rối loạn nội tiết.

– Trong nghiên cứu đầu tiên, Dipankar De, MD, thuộc Viện Giáo dục và Nghiên cứu Y khoa, Chandigarh – Ấn Độ và các cộng sự đã nghiên cứu mối liên hệ giữa kháng insulin và hội chứng chuyển hóa ở bệnh nhân nam bị mụn trứng cá (tuổi từ 20 đến 32). 

• Nghiên cứu bao gồm 100 người đàn ông bị mụn trứng cá và 100 người đàn ông không có.
• Các tác giả báo cáo tỷ lệ kháng insulin cao hơn ở nam giới bị mụn trứng cá (22%) so với bệnh nhân kiểm soát khỏe mạnh (11%). Tỷ lệ mắc hội chứng chuyển hóa không có ý nghĩa thống kê giữa nam giới bị mụn trứng cá và không có. Tỷ lệ kháng insulin và hội chứng chuyển hóa cũng không khác biệt đáng kể ở nam giới khi chúng được phân nhóm theo mức độ nghiêm trọng của mụn trứng cá.
• Một hạn chế của nghiên cứu là thiết kế cắt ngang của nó bởi vì nó nhìn vào một dân số tại một thời điểm.
• Các tác giả đề xuất “Các bệnh nhân nam bị mụn trứng cá này nên được theo dõi thêm để xác định liệu mụn trứng cá có liên quan đến kháng insulin hay không”.

– Trong một nghiên cứu thứ hai, Kanade Shinkai, MD, Ph.D., thuộc Đại học California, San Francisco, và các cộng sự đã xác định các đặc điểm da của hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).

• Nghiên cứu bao gồm 401 phụ nữ (tuổi trung vị 28) với PCOS nghi ngờ.
• Nhìn chung, 68,8% phụ nữ (276 trong tổng số 401) đáp ứng tiêu chí chẩn đoán PCOS. Hầu hết phụ nữ (91,7% [253 của 276]), những người đáp ứng các tiêu chuẩn cho PCOS có ít nhất một vấn đề về da.
• Những phụ nữ đáp ứng các tiêu chuẩn về PCOS có nhiều khả năng bị mụn trứng cá hơn những phụ nữ không đáp ứng các tiêu chí (61,2% so với 40,4%); chứng rậm lông nhất là lông vùng mặt (53,3% so với 31,2%); và bệnh gai đen (AN) hoặc vùng sẫm màu trên da (36,9% so với 20%).
• Nghiên cứu đưa ra kết luận“Nghiên cứu này chứng minh rằng bệnh rậm lông và bệnh gai đen là các vấn đề về da khá quan trọng trong việc chẩn đoán PCOS ở những bệnh nhân có nguy cơ mắc PCOS cao nhất trong số những người bị nghi ngờ”

– Trong một bài xã luận có liên quan, Rachel V. Reynolds, MD, thuộc Trung tâm y tế Beth Israel Deaconess, Boston, viết: “Những phát hiện của hai nghiên cứu này nhắc nhở chúng ta là bác sĩ da liễu, công việc thăm khám và phát hiện các vấn đề về da còn vượt ra ngoài các vấn đề da liễu thông thường . Việc đánh giá chu đáo thậm chí chi tiết các vấn đề về da cung cấp thêm thông tin cho sự hiểu biết về sức khỏe thể chất và cảm xúc nói chung và những thay đổi sâu bên trong cơ thể nói riêng của người bệnh.

Như vậy có thể kết luận tạm thời từ 2 nghiên cứu trên là mức độ kháng insulin và hội chứng buồng trứng đa nang làm tăng nguy cơ bị mụn trứng cá (mụn nội tiết). Cả 2 tình trạng này đều liên quan mật thiết đến những thay đổi bất thường về rối loạn nội tiết – hormon.

Chỉ riêng ở Mỹ, mụn trứng cá ảnh hưởng đến 40 đến 50 triệu người Mỹ , vì vậy trước khi các bác sĩ kê toa các biện pháp điều trị hoặc chữa trị, điều quan trọng là các vấn đề về rối loạn nội tiết cần được xem xét kỹ càng hơn.

BS Thanh Mai tổng hợp và lược dịch

Bài viết Mối liên quan giữa rối loạn nội tiết và các vấn đề về da đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

Bốc hỏa là một trong những triệu chứng phổ biến và ảnh hưởng thường xuyên nhất đến phụ nữ khi trải qua thời kỳ tiền mãn kinh – mãn kinh. Bốc hỏa mặc dù không gây nguy hiểm đến tính mạng nhưng lại gây nên nhiều phiền toái ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của phụ nữ

Khi phụ nữ bước vào độ tuổi tiền mãn kinh – mãn kinh thường gặp ở lứa tuổi trung niên hoạt động của hệ trục não bộ – tuyến yên – buồng trứng suy yếu dẫn đến hiện tượng bốc hỏa.

2. Biểu hiện lâm sàng của bốc hỏa

Bốc hỏa ở phụ nữ tiền mãn kinh hay mãn kinh thường khởi đầu đột ngột bằng luồng khí nóng từ phần trên cơ thể bốc lên cổ, mặt rồi tỏa khắp người, thân nhiệt tăng, tim đập nhanh, cảm giác bốc hỏa ở mặt, phần trên ngực và sau đó nhanh chóng lan ra toàn thân. Cảm giác nóng kéo dài từ 2 – 4 phút, thường đi kèm với toát mồ hôi, thỉnh thoảng đánh trống ngực và sau đó là lạnh run.

 Cơn bốc hỏa xảy ra đột ngột và thường xuất hiện vào ban đêm, khiến chị em phải thức giấc, rất khó ngủ lại, gây ảnh hưởng đến tâm lý cũng như thói quen sinh hoạt, công việc của hầu hết phụ nữ khi bước vào giai đoạn tiền mãn kinh này

3. Nguyên nhân cơ chế gây bốc hỏa ở phụ nữ tiền mãn kinh

• Nguyên nhân gây bốc hỏa:

Các nghiên cứu cho thấy chứng bốc hỏa là một trong những dấu hiệu cảnh báo giai đoạn tiền mãn kinh – mãn kinh. Bốc hỏa có liên quan mật thiết đến sự lão hóa hệ trục não bộ – tuyến yên – buồng trứng theo thời gian.

• Cơ chế gây bốc hỏa:

Khi phụ nữ bước vào giai đoạn tiền mãn kinh, hệ trục não bộ – tuyến yên – buồng trứng bị lão hóa, gây nên sự suy giảm hoạt động hệ trục, hoạt động này đã phá vỡ cơ chế ra mệnh lệnh từ não bộ – tuyến yên xuống buồng trứng để sản xuất bộ 3 nội tiết tố:  estrogen, progesterone và testosterone và sự phản hồi ngược từ buồng trứng về não bộ – tuyến yên để điều chỉnh đúng, đủ các hormone cần thiết cũng gặp trục trặc.

Nồng độ các bộ 3 nội tiết tố thay đổi sẽ tác động tới vùng dưới đồi của não – nơi chịu trách nhiệm kiểm soát thân nhiệt. Khi vùng dưới đồi rối loạn, nhìn nhận sai lệch nhiệt độ cơ thể sẽ truyền tín hiệu cho toàn thân giải phóng nhiệt làm tim bơm máu nhanh hơn, mạch máu dưới da giãn nở để lưu thông máu nhiều hơn, lúc này thân nhiệt tăng đột ngột, tuyến mồ hôi hoạt động mạnh nhằm làm mát cơ thể. Sau khi vã mồ hôi, cơ thể mất nhiệt gây ớn lạnh, người mệt lả, lo âu…

4. Làm gì để giảm khó chịu và kiểm soát cơn bốc hỏa?

• Thay đổi lối sống: thường áp dụng cho những phụ nữ có cơn bốc hỏa ở mức độ nhẹ

Hiệu quả của chúng khá thay đổi. Sau đây là một vài gợi ý theo hướng dẫn của Hội Mãn kinh Bắc Mỹ (The North American Menopause Society – NAMS):

– Tránh nơi nóng bức, đồ uống nóng, thức ăn nóng, rượu, cà phê, căng thẳng quá mức và hút thuốc lá. Mặc quần áo làm từ vải thoáng khí, nhẹ, vải cotton- Để giảm căng thẳng và có giấc ngủ ngon hơn nên tập thể dục thường xuyên, nhưng không quá gần giờ đi ngủ.

– Khi cơn bốc hỏa bắt đầu, hãy thử “hô hấp nhịp độ” – thở bụng chậm, sâu – hít vào bằng mũi, thở ra bằng miệng. Thở chỉ 5 – 7 lần/phút, chậm hơn rất nhiều so với thông thường. Nếu thường xuyên bốc hỏa và mất ngủ, không nên lạm dụng thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm, thay vào đó, nên tập thể dục trước khi đi ngủ 2-3 tiếng,thiền, yoga, khí công, thái cực quyền, châm cứu hoặc massage cũng sẽ giúp giảm căng thẳng.

– Thử các cách khác nhau để giữ mát trong khi ngủ. Mặc áo ngủ thoáng khí và nhẹ. Sử dụng giường có nhiều lớp để có thể dễ dàng loại bỏ trong đêm. Để một chiếc quạt cạnh giường. Giữ một túi chườm lạnh hoặc túi đậu đông lạnh dưới gối của bạn và chiếc gối để đầu luôn được đặt trên một bề mặt mát mẻ.

Nếu thức vào ban đêm, uống một ly nước mát. Hãy thử các cách khác nhau để trở lại giấc ngủ, chẳng hạn như: thiền, hô hấp nhịp độ hoặc ra khỏi giường và đọc sách cho đến khi buồn ngủ.

•  Tránh béo phì

– Cơn phát hỏa thường nhiều và nghiêm trọng hơn ở phụ nữ thừa cân, do estradiol và estrone (2 loại nội tiết estrogen) thấp hơn người bình thường. Ngoài ra, chất béo còn hoạt động như một chất cách điện, cản trở tản nhiệt. Do đó, duy trì một trọng lượng khỏe mạnh và tập thể dục thường xuyên để giảm bốc hỏa và cải thiện sức khỏe tổng quát.

• Dùng thuốc

Thuốc được sử dụng trong trường hợp triệu chứng bốc hỏa ở phụ nữ tiền mãn kinh hay mãn kinh xảy ra quá nặng, ảnh hưởng nghiệm trọng đến chất lượng cuộc sống của người mắc phải.

Một số loại thuốc có thể khắc phục hoặc hỗ trợ khắc phục triệu chứng bốc hỏa ở phụ nưc tiền mãn kinh như:

– Thuốc giảm đau thần kinh: Gabapentin và Pregabalin để chống lại cơn bốc hỏa.

– Thuốc chống trầm cảm: Venlafaxin, Fluoxetine và Paroxetin dùng để điều trị cơn bốc hỏa ở phụ nữ tiền mãn kinh khá hiệu quả.

• Cần cân nhắc khi sử dụng thuốc không nên quá lạm dụng trong thời gian dài

– Sử dụng các sản phẩm hỗ trợ không phải thuốc

Phần lớn các nghiên cứu đều cho rằng bốc hỏa ở phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh đều do thiếu hụt estrogen, do đó một số sản phẩm hỗ trợ cân bằng nội tiết tố có thể giúp chị em khắc phục tình trạng này một cách hiệu quả. Trong đó, liệu pháp hoóc-môn sau mãn kinh ngắn hạn được khuyến cáo để điều trị các triệu chứng vận mạch từ trung bình đến nặng (NAMS, 2010).

Khi điều trị các cơn bốc hỏa, nên dùng estrogen liên tục hơn là theo chu kỳ do triệu chứng này thường tái diễn trong giai đoạn ngưng estrogen.

Ở những phụ nữ còn tử cung, estrogen luôn cần được kết hợp với một progestin, để ngăn ngừa tăng sinh nội mạc tử cung. Nếu kể từ kỳ kinh cuối đến hiện tại chưa được 1 năm và người phụ nữ không hút thuốc thì có thể sử dụng thuốc tránh thai estrogen-progestin. Cách này giúp ngừa thai, giảm bốc hỏa và điều hòa kinh nguyệt.

Mặc dù sử dụng kích thích tố có thể làm tăng nguy cơ ung thư vú và bệnh tim mạch, nghiên cứu cho thấy lợi ích có thể lớn hơn những rủi ro ở phụ nữ trẻ hơn 60 tuổi bị bốc hỏa từ vừa đến nặng. Cách điều trị an toàn là sử dụng liều thấp nhất để điều trị các triệu chứng trong thời gian ngắn nhất nhằm giúp giảm thiểu các nguy cơ có thể xảy ra.

Bài viết Bốc hỏa ở phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

Phụ nữ đến một độ tuổi nhất định (đa phần trong khoảng từ tuổi 40 trở lên) sẽ chính thức bước vào thời kỳ mãn kinh. Vậy mãn kinh là gì?

Mãn kinh là hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường của phụ nữ. Thời kỳ mãn kinh xảy ra khi nồng độ của estrogen bị suy giảm kèm theo đó là tình trạng hết hẳn kinh nguyệt vĩnh viễn do sự suy giảm sinh lý, tự nhiên và không hồi phục của hoạt động buồng trứng. Tình trạng không có kinh nguyệt liên tục kéo dài tối thiểu trong một năm.

Thời kỳ mãn kinh có thể gây ra rất nhiều thay đổi trong cơ thể người phụ nữ. Những dấu hiệu của mãn kinh là kết quả của việc buồng trứng giảm sản xuất estrogen và progesterone. Các biểu hiện của mãn kinh có thể bao gồm bốc hỏa , tăng cân hoặc khô âm đạo. Teo âm đạo (viêm âm đạo teo) sau mãn kinh là nguyên nhân chủ yếu góp phần làm khô âm đạo.

Thời kỳ mãn kinh mặc dù là quá trình sinh lý của cơ thể phụ nữ song lại tiềm ẩn những nguy cơ phát sinh các vấn đề bệnh lý khác như loãng xương, trầm cảm…. Thời kỳ đầu của giai đoạn mãn kinh phụ nữ cần đặc biệt quan tâm đến những thay đổi của cơ thể để kịp thời xử trí khi có những bất thường xảy ra.

Dưới đây là 11 vấn đề thường gặp phải trong thời kỳ mãn kinh phụ nữ nên biết

1. Độ tuổi xảy ra mãn kinh

Thời kỳ mãn kinh thường xảy ra ở phụ nữ độ tuổi 48 – 52. Mãn kinh sớm là mãn kinh xuất hiện trước 40 tuổi. Mãn kinh muộn xuất hiện sau tuổi 55.

Độ tuổi mãn kinh thường liên quan đến yếu tố di truyền. Tuy nhiên một số vấn đề như hút thuốc lá, điều trị hóa chất… làm suy giảm chức năng buông trứng có thể đẩy nhanh tốc độ suy giảm estrogen dẫn đến mãn kinh sớm.

2. Sự khác biệt giữa tiền mãn kinh và mãn kinh

Tiền mãn kinh đề cập đến khoảng thời gian trước khi mãn kinh thực sự bắt đầu. Đây là khoảng thời gian mà estrogen bắt đầu bị suy giảm gây ra rối loạn kinh nguyệt trước khi kinh nguyệt hoàn toàn mất hẳn. Chỉ khi kinh nguyệt ngừng hoàn toàn trong vòng 12 tháng liên tục, khi đó bạn chính thức bước vào thời kỳ mãn kinh.

3. Những triệu chứng do giảm estrogen gây ra

Có khoảng 75 % phụ nữ có biểu hiện bốc hỏa trong thời kỳ mãn kinh. Tình trạng bốc hỏa có thể xảy ra ban ngày hoặc ban đêm theo từng cơn. Một số phụ nữ có thể xuất hiện đau cơ, khớp hoặc thay đổi tính tình…

4. Cảm giác bốc hỏa là gì?

Bạn có cảm giác thân nhiệt tăng lên xuất hiện ở nửa trên của cơ thể. Thậm chí có người còn đỏ mặt, đỏ vùng da nửa thân trên. kèm theo đó có thể có tình trạng vã mồ hôi, tim đập nhanh, chóng mặt…. Khi cơn bốc hỏa đi qua có thể bạn sẽ thấy ớn lạnh.

Cơn bốc hảo có thể xuất hiện hàng ngày, thậm chí nhiều lần trong ngày. Tình trạng này có thể kéo dài vài tháng đến vài năm…

Một số yếu tố kích hoạt cơn bốc hỏa

• Sử dụng rượu bia, cà phê, chất kích thích khác
• Ăn uống đồ cay nóng
• Tâm lý căng thẳng
• Thời tiết nóng nực
• Thừa cân, hút thuốc là có thể khiến cơn bốc hỏa trở nên trầm trọng hơn.

Các loại thuốc như thuốc tránh thai, liệu pháp hormon, hoặc thậm chí các thuốc kê đơn khác có thể giúp bạn giảm bớt các cơn bốc hỏa. Bên cạnh đó bạn cũng có thể

Tuy nhiên bạn vẫn nên tham khảo ý kiến các bác sỹ chuyên khoa nếu bạn gặp khó khăn trong việc tự mình kiểm soát các cơn bốc hỏa.

5. Thời kỳ mãn kinh ảnh hưởng đến xương khớp

Thiếu hụt estrogen đã được chứng minh là một nguyên nhân làm giảm mật độ xương. Hiện tượng này xảy ra khi chu kỳ kinh nguyệt bắt đầu không đều trong giai đoạn quanh mãn kinh. Từ 1,5 năm trước mãn kinh đến 1,5 năm sau mãn kinh, mật độ xương giảm khoảng 2,5% mỗi năm, so với mức giảm 0,13%/năm giai đoạn tiền mãn kinh. Giảm mật độ xương gây loãng xương là một trong các nguyên nhân hàng đầu dẫn đến gãy cổ xương đùi, lún xẹp đốt sống…. Rất nhiều phụ nữ giảm mật độ xương và mất xương nhanh chóng chỉ trong vài năm đầu của giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh

Để giữ cho xương của bạn khỏe mạnh phụ nữ nên

• Ăn các loại thực phẩm có nhiều canxi, chẳng hạn như các sản phẩm từ sữa hoặc rau lá xanh đậm.
• Uống bổ sung vitamin D.
• Tập thể dục thường xuyên và bao gồm tập luyện trọng lượng trong thói quen tập thể dục của bạn.
• Giảm uống rượu, bia, chất kích thích.
• Tránh hút thuốc lá.

6. Thời kỳ mãn kinh và các vấn đề về tim mạch và bệnh chuyển hóa

Những vấn đề tim mạch thường gặp trong giai đoạn mãn kinh là chóng mặt, tim đập nhanh, hồi hộp trống ngực…

Phụ nữ lớn tuổi có nguy cơ mắc phải bệnh lý tim mạch với một tần suất ngày càng gia tăng. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở phụ nữ mãn kinh nhưng lại ít được quan tâm. Các bệnh lý tim mạch tăng từ 2 đến 8 lần ở phụ nữ mãn kinh. Nguyên nhân thường gặp nhất gây nên bệnh lý tim mạch của độ tuổi này là tình trạng xơ vữa mạch máu, nếu xảy ra trên thành động mạch sẽ gây nên xơ vữa động mạch.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ của bệnh tim mạch là: Béo phì, cholesterol trong máu cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc lá, ít vận động, thần kinh thường xuyên căng thẳng, tiền sử gia đình có bệnh tim mạch, uống thuốc viên tránh thai liều cao trên 10 năm, thiếu hụt estrogen do mãn kinh. Trong đó Cholessterol máu cao và hút thuốc lá là hai yếu tố nguy cơ chủ yếu của bệnh mạch vành. Những yếu tố này kết hợp với sự suy giảm estrogen ở phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh làm tăng đáng kể nguy cơ bệnh tim. Trong giai đoạn tiền mãn kinh, khi lượng estrogen bắt đầu suy giảm thì nguy cơ bệnh tim mạch ở người phụ nữ cũng theo đó mà gia tăng.

Nồng độ estrogen cao trong giai đoạn hoạt động sinh dục có vai trò bảo vệ trong các biểu hiện sớm của bệnh tim mạch thông qua một cơ chế duy trì nồng độ Cholesterol HDL cao và LDL thấp. Sự thiếu hụt estrogen nội sinh khi mãn kinh làm cho tỷ lệ này thay đổi theo hướng ngược lại, tạo điều kiện cho sự hình thành các tổn thương xơ vữa. Khi các mảng xơ vữa to lên, nó sẽ không bám chắc vào thành mạch, có thể rời ra, di chuyển, gây biến chứng tắc nghẽn động mạch xung yếu như ở não, ở phổi và gây tai biến nghiêm trọng.

Phụ nữ mãn kinh có nhiều nguy cơ bị bệnh lý tim mạch do tỷ lệ béo phì tăng, tỷ lệ đái tháo đường tăng và bệnh thường không được chú ý phát hiện sớm. Thời gian từ khi có triệu chứng đến khi đi khám bệnh khá chậm đưa đến kết cục xấu

7. Tăng cân ở phụ nữ thời kỳ mãn kinh

Đa phần phụ nữ có dấu hiệu tăng cân, tăng vòng bụng vào thời kỳ mãn kinh. Sự thay đổi nội tiết tố của thời kỳ mãn kinh có thể khiến bạn dễ tăng cân quanh bụng hơn là quanh hông và đùi.  Tuy nhiên cũng cần khẳng định rằng sự thay đổi về nội tiết tố không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến tính trạng tăng cân mãn kinh. Yếu tố quyết định khiến phụ nữ mãn kinh tăng cân là lão hóa, lối sống và yếu tố di truyền.  Nhưng, thay đổi nội tiết tố một mình không nhất thiết gây tăng cân mãn kinh. Thay vào đó, việc tăng cân thường liên quan đến lão hóa, cũng như lối sống và các yếu tố di truyền.

Theo tuổi tác, khối lượng cơ bắp thường giảm dần theo tuổi tác trong khi lớp mỡ dưới da ngày một dày lên. Do mất khối lượng cơ nên tốc độ cơ thể bạn sử dụng calo giảm dẫn đến khả năng duy trì cân nặng của bạn trở nên khó khăn hơn.

Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò khá quan trọng trong việc tăng cân mãn kinh. Điều này phụ nữ hoàn toàn có thể dự đoán trước dựa vào hình thể của mẹ họ hoặc những người phụ nữ khác trong gia đình.

Các yếu tố khác, chẳng hạn như lối sống tĩnh tại, thiếu tập thể dục, ăn uống không lành mạnh và ngủ không đủ giấc, có thể góp phần vào việc tăng cân mãn kinh. Tăng cân cũng làm tăng nguy có mắc các bệnh lý tim mạch, tiểu đường và các bệnh chuyển hóa khác.

Quản lý cân nặng

• Tập trung vào thay đổi lối sống để quản lý cân nặng của bạn dễ dàng hơn.
• Ăn chế độ ăn uống toàn diện bao gồm tăng canxi và giảm lượng đường.
• Duy trì 150 phút/tuần tập thể dục vừa phải hoặc 75 phút/tuần tập luyện cường độ cao hơn, chẳng hạn như chạy.
• Nên lên giường nằm nghỉ trước 23h ngay cả khi bạn gặp phải vấn đề về chứng khó ngủ

8. Liệu bạn có gặp các triệu chứng mãn kinh giống như mẹ, chị hay những người bạn cùng giới khác không?

Các triệu chứng của thời kỳ mãn kinh khác nhau ở mỗi người phụ nữ, ngay cả khi họ có quan hệ huyết thống. Độ tuổi và mức độ suy giảm chức năng buồng trứng khác nhau rất nhiều. Điều này có nghĩa là bạn sẽ cần phải quản lý thời kỳ mãn kinh của riêng bạn. Những việc giúp cải thiện triệu chứng do mãn kinh gây ra cho mẹ hoặc bạn thân của bạn có thể không hiệu quả với bạn.

Bạn nên tham khảo ý kiến của các bác sỹ chuyên khoa về thời kỳ mãn kinh của bạn để được tư vấn cụ thể.

9. Làm thế nào để nhận biết thời kỳ mãn kinh ở phụ nữ đã cắt bỏ tử cung, buồng trứng?

Nếu phụ nữ đã cắt bỏ tử cung, buồng trứng có thể họ sẽ khó lòng nhận biết thời kỳ mãn kinh nếu không có cơn bốc hỏa.

Điều bạn có thể làm là làm các xét nghiệm liên quan đến chức năng buồng trứng (ở những người chưa cắt buồng trứng), đặc biệt là tìm ra mức độ sản xuất estrogen  của bạn.

10. Liệu pháp hormon thay thế có phải là một giải pháp an toàn cho phụ nữ mãn kinh?

Một số liệu pháp hormon được FDA chấp thuận để điều trị các cơn nóng và ngăn ngừa mất xương. Những lợi ích và rủi ro khác nhau tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của cơn nóng và mất xương và sức khỏe của bạn. Tuy nhiên liệu pháp này không hẳn đã phù hợp với tất cả phụ nữ mãn kinh.

Thời điểm sử dụng liệu pháp hormon thay thế chỉ nên áp dụng cho phụ nữ dưới 60 tuổi và có thời gian mãn kinh dưới 10 năm. Bên cạnh đó phương pháp này cũng không áp dụng được cho phụ nữ có kèm ung thư vú, có các vấn đề về tim mạch, suy gan, suy thận, chảy máu âm đạo bất thường…

Tốt nhất nên tham khảo ý kiến của bác sỹ chuyên khoa trước khi tự ý dùng các liệu pháp hormon thay thế.

11. Có biện pháp nào để thay thế cho liệu pháp hormon giúp giải quyết triệu chứng của mãn kinh?

Bài viết 11 điều cần biết về thời kỳ mãn kinh đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.