Viêm mũi dị ứng sẵn có khác với viêm mũi thai kỳ. 

Việc mang thai thường gây ra sung huyết và phù nề niêm mạc mũi. 20 – 30% phụ nữ mang thai có các triệu chứng nghẹt mũi khi mang thai, tình trạng này gọi là viêm mũi thai kỳ. Viêm mũi thai kỳ có thể được định nghĩa là các triệu chứng về mũi trong thời gian mang thai, kéo dài sáu hoặc nhiều tuần mà không có dấu hiệu khác của nhiễm trùng đường hô hấp và nguyên nhân gây dị ứng không rõ, biến mất hoàn toàn trong vòng hai tuần sau khi sinh. Bệnh nhân nghẹt mũi liên tục, kèm theo tiết dịch mũi lỏng hoặc nhớt. Nghẹt mũi có thể dẫn đến thở bằng miệng vào ban đêm và giảm chất lượng giấc ngủ. 

Sinh lý bệnh của viêm mũi thai kỳ chưa được biết rõ. Trước đây, viêm mũi thai kỳ được cho là do sự thay đổi nồng độ estrogen và / hoặc progesterone, mặc dù có rất ít bằng chứng cụ thể chứng minh cho nhận định này. Viêm mũi thai kỳ  thường không cần phải điều trị. Một số biện pháp can thiệp không dùng thuốc có thể hữu ích. Ngoài ra, có một số thuốc đã được nghiên cứu sử dụng trong viêm mũi thai kỳ, mặc dù không có thuốc nào thể hiện hiệu quả rõ ràng. 
      
Dữ liệu cho thấy viêm mũi không ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của thai kỳ. Tuy nhiên, nếu không kiểm soát được, bệnh viêm mũi có thể gián tiếp ảnh hưởng đến thai bằng cách ảnh hưởng đến dinh dưỡng thai kỳ, giấc ngủ, hoặc căng thẳng.  Ngoài ra, một số nghiên cứu cho thấy viêm mũi không kiểm soát được có thể là nguyên nhân gây ra ngáy ngủ, điều này có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật và thai chậm phát triển trong tử cung, Không kiểm soát  được bệnh viêm mũi cũng có thể làm trầm trọng thêm bệnh hen suyễn đi kèm hoặc dẫn đến viêm xoang trong quá trình mang thai. Vì vậy, điều trị hợp lý bệnh viêm mũi trong thời kỳ mang thai có thể giúp người phụ nữ tránh khỏi tiếp xúc với các loại thuốc khác, chẳng hạn như thuốc kháng sinh và các glucocorticoid đường  uống.

Thuốc sử dụng trong điều trị viêm  mũi dị ứng cho phụ nữ mang thai gồm có:

1. Natri cromolyn xịt mũi: 

Có thể được coi là một liệu pháp hàng đầu cho viêm mũi dị ứng nhẹ trong thai kỳ do có tính an toàn cao. Natri cromolyn được hấp thu tối thiểu vào hệ tuần hoàn, và được Cục quản lý dược và thực phẩm Hoa kỳ (FDA) phân loại an toàn mức độ B. Không có dữ liệu an toàn cụ thể cho các dạng bào chế dùng đường mũi hay thuốc  nhỏ mắt, mặc dù ba nghiên cứu trên hơn 600 phụ nữ mang thai, bao gồm cả những  người mang thai ba tháng đầu, không phát hiện bất kỳ sự gia tăng nguy cơ khuyết tật bẩm sinh nào với natri cromolyn dạng hít.

Liều lượng của thuốc xịt mũi cromolyn là một nhát xịt mỗi bên mũi lên đến sáu lần mỗi ngày. Sự cần thiết phải dùng thuốc thường xuyên, và hiệu quả thấp hơn so với các phương pháp điều trị mới hơn, đã giới hạn các tiện ích của cromolyn natri. Tuy nhiên, do tính an toàn và có thể mua mà không cần toa bác sĩ giúp cho cromolyn dạng xịt mũi trở thành một lựa chọn khởi đầu hợp lý cho nhiều bệnh nhân. Có thể sử dụng thêm liệu pháp thứ hai đối với những người có triệu chứng kéo dài sau 2-4 tuần sử dụng cromolyn đường mũi.

2. Glucocorticoid dạng xịt mũi:

Dựa trên các dữ liệu sẵn có về tính an toàn của các chế phẩm glucocorticoid dạng hít với liều cao hơn dạng xịt mũi,  glucocorticoid đường mũi có hiệu quả cao đối với viêm mũi dị ứng và được coi là  thích hợp để sử dụng trong thai kỳ. Phụ nữ có thai nên sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả.

Không có sự khác biệt lớn về hiệu quả hoặc tính an toàn giữa các dạng bào chế glucocorticoid dùng đường mũi. Như  vậy, nếu một bệnh nhân đã sử dụng bất kỳ chế phẩm glucocorticoid đường mũi nào và được kiểm soát tốt, việc tiếp tục sử dụng chế phẩm đó trong thời gian mang thai là điều hợp lý. Một số nhà lâm sàng chọn budesonide nếu bắt đầu  glucocorticoid đường mũi lần đầu tiên trong thời kỳ mang thai, vì thuốc này được phân loại mức độ an toàn loại B, trong khi hầu hết các glucocorticoid khác được phân loại C.

3. Thuốc kháng histamin:

Thuốc kháng histamin ít hiệu quả trong điều trị viêm mũi dị ứng so với glucocorticoid đường mũi, đặc biệt là để làm giảm nghẹt mũi và chảy nước mũi trong. Một số nghiên cứu đã đánh giá sự an toàn của thuốc kháng histamin trong thời kỳ mang thai. Hầu hết phụ nữ mang thai có nhu cầu dùng thuốc kháng histamin thích hợp nhất với thế hệ hai, bởi vì các  thuốc này ít có tác dụng an thần và tác dụng phụ cholinergic cũng thấp hơn so với thế hệ một.

Loratadine (10 mg một lần mỗi ngày) và cetirizine (10 mg một lần mỗi ngày) có thể được coi là lựa chọn đầu tay trong số các thuốc kháng histamin thế hệ hai  trong thời kỳ mang thai. Đã có dữ liệu an toàn cho các thuốc này trên một số lượng lớn bệnh nhân mang thai.

Các thuốc kháng histamin thế hệ một có mặt phổ biến trên thị trường, không tốn kém, và có thể hữu ích trong trường hợp mất ngủ. Trong số các thuốc thế hệ một, chlorpheniramin được đề nghị là lựa chọn đầu tay để sử dụng trong thai kỳ. Liều dùng của chlorpheniramin là 4 mg mỗi 4-6 giờ. Tổng liều không được vượt quá 24 mg mỗi ngày.
  
Thuốc xịt mũi kháng histamin: Không có dữ liệu về tính an toàn trên người của azelastine hoặc olopatadine dạng xịt mũi, mặc dù nghiên cứu trên động vật cho thấy an toàn. Cho đến khi có thêm thông tin, nên tránh sử dụng các loại thuốc này trong thời kỳ mang thai, trừ khi bệnh nhân chỉ đáp ứng với duy nhất một trong hai thuốc trên trước khi mang thai.

4. Thuốc thông mũi:

Thuốc thông mũi là những thuốc co mạch có mặt trên thị trường ở dạng uống và dạng xịt mũi.

Thuốc thông mũi dùng tại chỗ: Thuốc thông mũi dạng xịt có thể được sử dụng trong thời gian ngắn (ví dụ, ba ngày hoặc ít hơn) để làm giảm tạm thời tình trạng nghẹt mũi nặng. Có một số dữ liệu về tính an toàn trên người của oxymetazoline dùng đường mũi. Sử dụng ngắn hạn (tức là, ba ngày hoặc ít hơn) có thể chấp nhận trong thời kỳ mang thai. Tuy nhiên, bệnh nhân nên được cảnh báo về sự phụ thuộc thuốc nếu sử dụng kéo dài.

Thuốc thông mũi đường uống: Tốt nhất nên hoàn toàn tránh sử dụng thuốc thông mũi đường uống trong 3 tháng đầu thai kỳ do nguy cơ không chắc chắn về một dị tật bẩm sinh hiếm gặp mà các thuốc này gây ra, đó là hở thành bụng.      

Phenylephrine: Nên tránh sử dụng phenylephrine trong thời kỳ mang thai vì hiệu quả không chắc chắn và tính an toàn chưa rõ ràng. 

5. Thuốc kháng histamin và thuốc thông mũi kết hợp:

Bệnh nhân viêm mũi dị ứng có triệu chứng nghẹt mũi đáng kể thường báo cáo giảm triệu chứng nhiều hơn khi được điều  trị kết hợp một thuốc kháng histamin và pseudoephedrin so với sử dụng đơn lẻ một trong hai loại thuốc trên. Tuy nhiên, vì pseudoephedrin được khuyến cáo nên tránh sử dụng trong tam cá nguyệt đầu, glucocorticoid xịt mũi là lựa chọn thay thế phù hợp cho phụ nữ mang thai. Thuốc xịt glucocorticoid có hiệu quả đặc biệt trong việc làm giảm nghẹt mũi.

Tài liệu tham khảo:

1. Recognition and management of allergic disease during pregnancy,  UpToDate 2011.
2. Which medicines can be used to treat intermittent allergic rhinitis  during pregnancy?, Alexandra Denby, London Medicines Information  Service, 2012

Ds. Hoàng Thị Vinh

Khoa Dược – BV Từ Dũ

XEM THÊM: Viêm mũi dị ứng thai kỳ và những điều cần biết

Bài viết Sử dụng thuốc điều trị viêm mũi dị ứng trong thai kỳ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

Viêm mũi thai kỳ – viêm mũi dị ứng khi mang thai là gì?

Bệnh viêm mũi thai kỳ được định nghĩa là tình trạng nghẹt mũi hoặc sung huyết niêm mạc mũi. Xảy ra tối thiểu 6 tuần trong thời kỳ mang thai. Không phát hiện được bất kỳ dấu hiệu nhiễm trùng nào của đường hô hấp hoặc các nguyên nhân gây dị ứng. Các triệu chứng này mất đi hoàn toàn trong vòng 2 tuần sau sinh đẻ.

Là bệnh tương tự như viêm mũi dị ứng và khá phổ biến ở phụ nữ mang thai. Có khoảng 20-30% phụ nữ mang thai đều mắc bệnh này. Bệnh thường xuất hiện từ tháng thứ 2 của thai kỳ.

Viêm mũi thai kỳ do đâu mà có?

Cơ chế dẫn đến tình trạng viêm mũi thai kỳ chưa được hiểu rõ. Tuy nhiên các nhà khoa học vẫn đang nghiêng về thuyết liên quan đến sự thay đổi hormon.  Nồng độ estrogen thời kỳ mang thai được cho là có liên quan đến tình trạng viêm mũi này. Mặc dù chưa có nhiều bằng chứng cụ thể  cho vấn đề này.

Tiến sĩ Nina Mehta và nhiều nhà y học cùng cho rằng việc estrogen tăng lên trong quá trình mang thai đã làm tăng phản ứng cholinergic – phản ứng dị ứng. Kết quả là tạo ra kích thích tác động lên các tuyến tiết dịch nhờn ở chân lông mũi đồng thời làm xung huyết niêm mạc mũi dẫn đến sản xuất chất nhày dư thừa gây ra triệu chứng nghẹt mũi.

Triệu chứng thường gặp của chứng viêm mũi thai kỳ thường là:

• Tắc mũi
• Nghẹt mũi liên tục
• Chảy nước mũi lỏng nhớt
• Có thể có ngứa mũi và hắt hơi.
• Thở bằng miệng vào ban đêm dẫn đến ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ.

Làm thế nào để nhận biết viêm mũi thai kỳ

Bạn nên nhớ lại rằng viêm mũi thai kỳ là bệnh lý xuất hiện vào thời kỳ mang thai và sẽ mất đi hoàn toàn khi đứa con thân yêu của bạn chào đời. Nhưng viêm mũi thai kỳ lại có biểu hiện khá giống với viêm mũi dị ứng thông thường. Đôi khi khá giống các bệnh lý khác như cảm lạnh, cảm cúm, viêm xoang…. Vậy làm thế nào để nhận biết đâu là viêm mũi thai kỳ thực sự ???

Nếu như ngoài triệu chứng nghẹt mũi, chảy nước mũi và hắt hơi bạn có kèm theo các triệu chứng khác như đau họng, đau nhức cơ thể, bị sưng các tuyến mang tai, sưng hạch, hoặc sốt nhẹ thì đó là dấu hiệu của tình trạng nhiễm trùng thực sự hoặc cảm lạnh, cảm cúm.

Trường hợp đau nhức các hốc xoang, nhức đầu, sốt, dịch mũi màu vàng xanh, đau nhức ổ mắt, triệu chứng tăng nặng khi bạn cúi xuống phía trước thì có lẽ tình trạng viêm xoang của bạn đang tiến triển nặng.

Nếu trước khi mang thai bạn đã có tiền sử viêm mũi dị ứng thì thai kỳ chính là thời điểm bệnh tình của bạn khởi phát đợt mới. Và thật khó để kiểm soát được các triệu chứng này.

Viêm mũi thai kỳ có nguy hiểm không và có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Hẳn là trong thời gian mang thai, bất kể hiện tượng bất thường nào xảy ra cũng luôn khiến cho các mẹ bầu đặt câu hỏi đầu tiên rằng: “chúng có ảnh hưởng gì đến sinh linh bé nhỏ đang lớn lên trong mình không?”

Thật may mắn khi viêm mũi thai kỳ không ảnh hưởng trực tiếp và tức thì lên thai nhi. Tuy nhiên nếu không kiểm soát tốt sẽ khiến chất lượng giấc ngủ của mẹ giảm sút gây căng thẳng, mệt mỏi. Nặng hơn có thể gây viêm mũi mạn tính, viêm xoang, viêm họng cho phụ nữ mang thai. Bên cạnh đó việc giấc ngủ bị gián đoạn do nghẹt mũi khiến giảm lượng cung cấp oxy cho thai nhi làm tăng nguy cơ tăng huyết ấp thai kỳ, tiền sản giật, nhiễm độc thai nghén, thai nhi chậm phát triển.

Đặc biệt với những phụ nữ có các bệnh lý hô hấp trước khi mang thai như hen, viêm mũi dị ứng, viêm xoang…thì khi mang thai các triệu chứng này sẽ diễn ra rầm rộ hơn ảnh hưởng không nhỏ tới sức khỏe, tình cảm của thai phụ.

Làm gì khi bị viêm mũi thai kỳ

Phụ nữ mang thai luôn là đối tượng chống chỉ định trong hầu hết các phương pháp chữa bệnh. Nhưng cũng không vì thế mà bỏ qua việc điều trị đối với các bệnh lý trong gian đoạn mang thai.

Theo khuyến cáo của Hiệp hội thông tin dược phẩm London thì việc áp dụng các phương pháp và chế phẩm điều trị tại chỗ sẽ đem lại hiệu quả cũng như giảm nguy cơ ảnh hương đến thai nhi đối với bệnh lý viêm mũi thai kỳ. Cần hết sức cẩn thận trong  việc lựa chọn phương pháp điều trị đặc biệt là 3 tháng đầu thai kỳ.

Dưới đây là một vài cách điều trị viêm mũi thai kỳ tương đối an toàn

1. Rửa mũi đúng cách, vệ sinh mũi thường xuyên

2. Xông mũi bằng thuốc hoặc tinh dầu trị liệu.

3. Xịt thuốc hoặc khí dung thuốc.

4. Nằm ngủ gối cao đầu.

5. Một số thuốc được dùng cho phụ nữ mang thai bị viêm mũi:

• Natri cromolyn xịt mũi: là sản phẩm có tính an toàn tương đối cao được Cục quản lý dược và thực phẩm Hoa Kỳ FDA xếp loại an toàn độ B.
• Thuốc kháng Histamine: Loratadine hoặc cetirizin là các thuốc kháng Histamine được khuyên dùng.
• Các thuốc dùng cho phụ nữ đều phải lựa chọn ở liều thấp nhất và thời gian ngắn nhất. Có như vậy mới phần nào tránh được các tác hại nhất định cho cả mẹ và bé.

Lời khuyên dành cho các mẹ bầu bị viêm mũi thai kỳ:

• Bạn tham khảo ý kiến các bác sỹ chuyên khoa Sản – phụ trước khi đưa ra quyết định điều trị.
• An toàn của mẹ và bé luôn cần phải đặt lên hàng đầu.

BS Thanh Mai – Hội Nội khoa Việt Nam

Bài viết Viêm mũi dị ứng khi mang thai – Viêm mũi thai kỳ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.