Một số đặc điểm của viêm họng do vi khuẩn

Khi bị viêm họng do vi khuẩn, người bệnh xuất hiện khô rát họng, nuốt nước miếng rất khó khăn, sốt đột ngột. Tùy độc tố của từng chủng vi khuẩn mà sốt có thể từ 37°5 đến 40°C, hơi thở hôi. Khám họng thấy niêm mạc họng đỏ, bề mặt có giả mạc trắng hoặc vàng bám, giả mạc dễ lấy và dễ tan trong nước.

Viêm họng do vi khuẩn chiếm khoảng 20% các nguyên nhân gây viêm họng. Tuy nhiên, đây lại là nguyên nhân để viêm họng gây biến chứng toàn thân, đặc biệt là liên cầu β tan huyết nhóm A như thấp tim, thấp khớp cấp, viêm cầu thận cấp… để lại hậu quả nặng nề cho bản thân người bệnh, gia đình và xã hội. Khi mắc bệnh, việc sử dụng kháng sinh là hết sức cần thiết để tiêu diệt vi khuẩn.

Sử dụng kháng sinh nhóm beta-lactam

Hiện tại, theo kết quả của nhiều công trình nghiên cứu các chủng vi khuẩn gây viêm họng cho rằng, nhóm kháng sinh beta-lactam vẫn là nhóm thuốc điều trị hữu hiệu bao gồm penicilin, cephalosporin và các beta-lactam khác.

Nhóm beta-lactam được sử dụng để điều trị các nhiễm trùng khác nhau do vi khuẩn gây ra, chẳng hạn như viêm xoang, viêm phổi, nhiễm trùng tai, viêm phế quản, viêm đường tiết niệu, nhiễm trùng da và viêm họng. Không sử dụng thuốc cho người dị ứng với bất kỳ thuốc nào thuộc nhóm beta-lactam hoặc nếu đã từng dùng thuốc nhưng men gan bị tăng trong thời gian dùng. Với những người bệnh có tiền sử về gan, bệnh thận, hoặc tăng bạch cầu đơn nhân, hoặc đã từng bị dị ứng với kháng sinh, phụ nữ đang có thai hoặc cho con bú khi khám bệnh phải thông báo với bác sĩ điều trị.

Tuy nhiên, khi được kê đơn điều trị bằng kháng sinh nhóm này, người bệnh vẫn có thể gặp phải những biểu hiện khó chịu như tiêu chảy nhẹ, ợ nóng, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn, phát ban da hoặc ngứa. Những biểu hiện nặng nề hơn cần đến khám hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ càng sớm càng tốt bao gồm: tiêu chảy có máu, vàng da, nước tiểu màu sẫm, sốt, lú lẫn hoặc phản ứng da nghiêm trọng (ban da màu đỏ hoặc tím lây lan, đặc biệt ở mặt hoặc phần trên của cơ thể, gây ra phồng rộp và bong tróc.

Tối ưu hiệu quả và hạn chế tác dụng phụ của thuốc

Dùng thuốc theo chỉ định: Điều quan trọng đầu tiên là người bệnh phải dùng thuốc chính xác theo chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ. Không nên dùng với số lượng lớn hơn hoặc nhỏ hơn hoặc lâu hơn so với khuyến cáo.

Uống thuốc đúng cách: Khi uống thuốc nên uống với một ly nước đầy, vào lúc bắt đầu của một bữa ăn để giảm kích ứng dạ dày. Dùng thuốc tại cùng một thời điểm mỗi ngày và phải uống cả viên trừ dạng bào chế có thể ngậm hoặc nhai hay siro. Đối với thuốc dạng bột phải pha thêm nước thì cần lắc dung dịch hoặc hỗn dịch của thuốc trước khi dùng. Để chắc chắn có được liều lượng chính xác cần đong chất lỏng với một muỗng đo lường thường đi kèm với thuốc.

Sử dụng hết liều điều trị: Khi dùng kháng sinh beta-lactam hay bất kỳ loại kháng sinh nào cần phải dùng thuốc đầy đủ thời gian theo quy định, thông thường từ 5 – 7 ngày. Triệu chứng của bệnh có thể cải thiện trước khi vi khuẩn được tiêu diệt hết nhưng vẫn phải sử dụng hết liều điều trị.

Một số thuốc giúp giảm triệu chứng bệnh

Thuốc hạ sốt: Khi bị viêm họng do vi khuẩn, người bệnh thường bị sốt và cần phải sử dụng thuốc hạ sốt. Các loại thuốc hạ sốt, giảm đau chứa các thành phần ibuprofen, acetaminophen cần sử dụng đúng liều lượng theo cân nặng đối với trẻ em và chỉ dẫn đối với người lớn. Không được dùng thuốc quá gần nhau gây tăng liều thuốc và ảnh hưởng tới gan.

Thuốc giảm đau họng: Đây là loại thuốc được hòa tan trong miệng một cách từ từ để bôi trơn cổ họng và ngăn chặn sự kích thích như ngứa và khô. Thuốc giảm đau họng được làm từ nhiều thành phần khác nhau, có thể là các thành phần tự nhiên như tinh dầu bạc hà, mật ong, gừng, chanh… cũng có thể là các thuốc giảm đau chống viêm hay thuốc chứa thành phần gây tê anasthetics.

Thuốc súc họng: Súc họng cũng là một biện pháp để làm giảm đau họng. Có thể súc họng bằng nước muối ấm nhiều lần trong ngày. Đối với trẻ em, cha mẹ cần chú ý nhắc nhở và chắc chắn rằng trẻ đã nhổ ra các chất lỏng sau khi súc miệng. Ngoài ra, người bị viêm họng có thể sử dụng thuốc có tính sát khuẩn như povidone-iodine để súc họng nhằm làm sạch miệng và có tác dụng giảm kích ứng.

PGS.TS Phạm Thị Bích Đào

Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

Bài viết Viêm họng do vi khuẩn uống thuốc gì? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

Biểu hiện của viêm họng

Viêm họng là hiện tượng tổn thương ở niêm mạc của họng nhưng nguyên nhân không phải do vi khuẩn hay virut như những bệnh viêm họng thông thường mà do sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ môi trường xung quanh tác động lên niêm mạc họng làm niêm mạc họng khô, sung huyết và xuất hiện các triệu chứng của viêm họng.

Người bệnh bị viêm họng do thời tiết thường không sốt, thân nhiệt dưới 37,5°C. Triệu chứng cơ năng thường gặp là ngứa họng, cay họng, rát họng, nuốt đau.

Khám họng sẽ thấy tình trạng niêm mạc họng đỏ rực, không thấy có hiện tượng tăng tiết nhầy mà có cảm giác như niêm mạc họng không có nước, không có lớp chất nhầy che phủ, khô như giấy ráp. Các xét nghiệm máu nằm trong giới hạn bình thường.

Dùng thuốc gì trị viêm họng mùa hè?

– Có thể coi viêm họng mùa hè là do dị ứng thời tiết, do uống nước lạnh, sử dụng điều hòa không hợp lý… Thuốc thường được dùng là thuốc chống dị ứng (kháng histamin – H1, các thế hệ 1, 2, 3, 4).

• Thuốc kháng histamin là loại thuốc được sử dụng phổ biến trong điều trị dị ứng hiện nay – histamin được tìm thấy ở khắp các mô trong cơ thể, được dự trữ nhiều nhất trong các tế bào mast ở các mô và trong các hạt bài tiết của tế bào ưa kiềm sẽ tăng tính kiềm cho niêm mạc họng.
• Một số thuốc kháng histamin H1 thế hệ 1 (clorpheniramin maleat…) hay được sử dụng trong các chế phẩm trị cảm cúm, ho, sổ mũi nhưng có tác dụng phụ là ức chế thần kinh trung ương, do vậy, không nên sử dụng khi đang lái tàu xe, làm việc trên cao, công việc cần sự tỉnh táo hay uống rượu khi đang dùng thuốc.
• Chỉ nên dùng thuốc trong thời gian ngắn, đặc biệt không được dùng kéo dài cho trẻ em vì có thể gây mệt mỏi, ảnh hưởng đến phát triển trí tuệ ở trẻ. Tốt nhất, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc.

– Bù lại lượng nước và điện giải nhằm làm ẩm niêm mạc họng bằng uống oresol, nước lọc, nước trái cây (cam, chanh, dâu…) nhưng chú ý cách pha oresol theo đúng hướng dẫn, khi dùng không nên để qua đêm, có thể uống xen kẽ với nước lọc hoặc nước trái cây khác.

– Sử dụng thuốc súc họng có tính kiềm nhẹ (BBM, muối carbonate, nước muối 0,9%…). Thuốc súc họng là loại thuốc được bào chế dưới dạng dung dịch hoặc thuốc bột dùng để pha trước khi sử dụng.

Lưu ý khi sử dụng thuốc súc họng

– Thuốc súc họng

Thuốc súc họng thường được chia thành 3 nhóm:

• Kháng sinh súc họng: loại kháng sinh được sử dụng nhiều nhất để pha chế các thuốc súc họng là tyrothricin như veybirol – tyrothricin.
• Sát khuẩn súc họng như bétadine gargle, givalex, BBM – muối borat, muối bicarbonat và methol…
• Trung hòa pH: nước muối 0,9%, natribicarbonat…

Thường súc họng trên 2 lần/ngày, một hai ngụm đầu súc thật sạch họng, sau đó ngậm thuốc súc họng trong 5 – 10 phút rồi nhổ thuốc ra. Tuyệt đối không nuốt thuốc.

Một số thuốc sử dụng với thời gian ngắn hơn. Ví dụ, listerin chỉ ngậm trong miệng 30 giây ngay sau khi đánh răng.

Đối với phụ nữ có thai hoặc cho con bú, chỉ nên dùng dung dịch nước muối nhạt để súc họng.

Thuốc súc họng thường được sử dụng dưới 10 ngày (trừ nước muối). Nếu sử dụng quá dài ngày cũng gây tình trạng mất cân bằng sinh thái của lớp thảm vi khuẩn tại họng và gây ra một số bệnh như nấm họng, viêm loét họng, mất sức đề kháng vùng họng và càng tạo điều kiện cho vi khuẩn gây bệnh phát triển.

– Pha nước muối để súc họng: chỉ nên pha nhạt như nước canh; nếu pha nhạt quá, nước muối sẽ ít tác dụng sát khuẩn và trung hòa pH; nếu mặn quá lại gây tổn thương niêm mạc vùng họng.

– Không nên sử dụng cùng một lúc nhiều loại thuốc súc họng có chất sát khuẩn nếu không có ý kiến và theo dõi chặt chẽ của thầy thuốc tai mũi họng.

– Thuốc súc họng cũng có thể gây nhiều tác dụng phụ nếu không dùng theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Do vậy, nếu gặp bất cứ dấu hiệu bất thường nào, phải dừng ngay việc súc họng và báo cho bác sĩ biết để kịp thời xử trí, có thể thay thuốc hoặc điều trị bằng phương pháp khác.

– Dùng nước súc họng không đúng cách có thể gây thêm tổn thương niêm mạc vùng họng.

– Kháng sinh nhóm β lactam chỉ được sử dụng khi khám có hiện tượng bội nhiễm vi khuẩn vùng họng.

– Khuyến cáo chế độ ăn uống: nên ăn thức ăn mềm, loãng, nhất là đối với trẻ nhỏ.

PGS.TS. Phạm Thị Bích Đào – BV Đại học Y Hà Nội

Bài viết Viêm họng mùa hè đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.