1. Nguyên nhân gây bệnh trào ngược dạ dày thực quản do thực quản

Theo các chuyên gia thì chúng ta có thể chia nguyên nhân gây bệnh trào ngược dạ dày thực quản thành 3 nhóm chính: nguyên nhân từ thực quản, từ dạ dày và các ảnh hưởng từ cơ quan khác trong cơ thể. Trong đó nguyên nhân bắt nguồn từ cơ thắt thực quản là nguyên nhân trực tiếp.

– Suy cơ thắt dưới thực quản

Cơ thắt dưới thực quản là cơ thấp nhất của thực quản nối với dạ dày. Bình thường cơ thắt dưới thực quản chỉ giãn mở ra khi nuốt, sau đó sẽ co thắt và đóng kín ngăn không cho dịch dạ dày trào ngược lên thực quản. Tuy nhiên, vẫn có lúc trương lực cơ bị giảm và dịch dạ dày trào ngược lên thực quản. Khi có sự trào ngược của dịch dạ dày lên thực quản, dịch nhày thực quản với bicarbonat và nước bọt do có tính kiềm sẽ trung hòa axit của dịch vị làm giảm hoặc mất sự kích thích của dịch vị lên niêm mạc thực quản. Nhu động của thực quản sẽ đẩy dịch trào ngược trở xuống dạ dày. Khi bị suy cơ thắt dưới thực quản sẽ dẫn đến bệnh trào ngược dạ dày – thực quản.

Các yếu tố gây suy cơ thắt thực quản: Rối loạn nhu động thực quản, giảm tiết nước bọt (hút thuốc lá,..), các thuốc kích thích β thụ cảm, ức chế α, kháng tiết choline, theophylline; các chất cafein, rượu, thuốc lá, chocolate hay thức ăn nhiều mỡ.

– Thoát vị hoành

Cơ hoành là một cơ dẹt hình vòm phân chia khoang ngực và khoang bụng. Khi cơ hoành co làm tăng cường sức mạnh cho cơ thắt dưới thực quản ngăn cản trào ngược dạ dày thực quản. Khi bị thoát vị hoành, một phần dạ dày chui lên cơ hoành. Lúc này cơ thắt dưới thực quản không nằm cùng mức với cơ hoành nên dễ xảy ra trào ngược.

2. Nguyên nhân tại dạ dày

Ứ đọng thức ăn tại dạ dày là nguyên nhân cơ bản gây ra trào ngược dạ dày. Cơ chế chung của các tổn thương dạ dày là làm cho các chất trong dạ dày chậm lưu thông xuống ruột từ đó làm tăng áp lực trong dạ dày.

Một số tổn thương dạ dày thường gặp có liên quan đến bệnh trào ngược bao gồm:

• Viêm dạ dày
• Hẹp môn vị
• Ung thư dạ dày

3. Một số nguyên nhân khác dẫn đến trào ngược dạ dày thực quản

– Stress làm tăng tiết cortisol:

Cortisol làm tăng axit trong dạ dày, làm tăng trương lực co bóp của dạ dày, đẩy dịch dạ dày trào ngược lên thực quản. Stress làm rối loạn nhu động thực quản khiến cho cơ thắt thực quản trở nên nhạy cảm, việc giãn mở cơ xảy ra thường xuyên và kéo dài làm dịch vị trào ngược lên thực quản.

– Thói quen ăn uống không lành mạnh:

Ăn quá no, ăn đêm, ăn hoa quả có tính axit (cam, chanh…) khi đói, ăn đồ ăn nhanh, chiên rán… gây áp lực cho trương lực của cơ thắt thực quản, dẫn đến cơ này bị yếu, đóng mở bất thường, gây chứng trào ngược.

– Những yếu tố bẩm sinh:

Cơ thắt thực quản dưới yếu, bệnh nhân bị sa dạ dày, hay có thoát vị cơ hoành, chấn thương tai nạn…Trào ngược dạ dày ở trẻ nhỏ thường được cho là sinh lý bình thường với triệu chứng điển hình là nôn trớ. Triệu chứng này sẽ giảm dần khi trẻ lớn hơn và sẽ mất hẳn khi trưởng thành.

– Béo phì:

Cân nặng gây áp lực lên dạ dày và cơ thắt thực quản dưới khiến trương lực yếu đi, vì thế axit dạ dày và các chất dễ trào ngược hơn.

– Yếu tố di truyền

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng có một thành phần di truyền trong nhiều trường hợp GERD, đôi khi có thể là do di truyền các vấn đề về cơ hoặc cấu trúc trong thực quản hoặc dạ dày. Một nghiên cứu cho thấy rằng một biến thể DNA được gọi là GNB3 C825T xuất hiện ở những người tham gia nghiên cứu mắc GERD, nhưng nó không có ở nhóm đối chứng không bị GERD.

Yếu tố di truyền cũng đóng một vai trò lớn trong việc bệnh nhân dễ bị Barrett thực quản, một tình trạng tiền ung thư do trào ngược dạ dày thực quản rất nặng. Một nghiên cứu cho thấy GERD, Barrett thực quản và ung thư thực quản đều có sự trùng lặp về gen đáng kể .

– Xơ cứng bì

Rối loạn tự miễn dịch này, trong đó hệ thống miễn dịch tấn công các tế bào khỏe mạnh trong cơ thể, làm tăng nguy cơ mắc GERD. Nhiều người lo lắng về vấn đề này cũng bị GERD vì thực quản là cơ quan thường bị ảnh hưởng nhất trong bệnh xơ cứng bì.

– Bệnh hen suyễn  

Hơn 75% người bị bệnh hen suyễn được cho là cũng bị GERD. Không ai thực sự biết liệu bệnh hen suyễn có gây ra GERD hay ngược lại. Có một vài lý do giải thích cho điều này.

• Thứ nhất là cơn ho kèm theo cơn hen suyễn có thể dẫn đến thay đổi áp lực lồng ngực và ổ bụng có thể gây trào ngược.
• Thứ hai: Nhiều loại thuốc điều trị hen suyễn làm giãn đường thở, làm giãn cơ thắt dưới thực quản và dẫn đến trào ngược.

Cả hai lý do trên đều làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh nhưng thật may là điều trị GERD thường cũng giúp giảm các triệu chứng hen suyễn.

– Phụ nữ mang thai  

Sự gia tăng của các hormone estrogen và progesterone trong thời kỳ mang thai làm giãn cơ thắt dưới thực quản, cộng với việc bụng bầu ngày càng nở ra của bạn sẽ gây áp lực nhiều hơn lên bụng của bạn. Do đó, phụ nữ mang thai bị ợ chua là điều khá bình thường, có thể dẫn đến GERD. 

– Người hút thuốc: 

Hút thuốc hoặc hít phải khói thuốc cũng được coi là nguyên nhân và yếu tố nguy cơ phát triển GERD. Có nhiều cách mà hút thuốc có thể dẫn đến chứng ợ nóng , chẳng hạn như giảm lượng nước bọt tiết ra, khiến dạ dày của bạn trống rỗng chậm hơn và tạo ra nhiều axit hơn trong dạ dày. Bỏ thuốc lá có lẽ là một trong những điều tốt nhất bạn có thể làm để giảm bớt các triệu chứng hoặc giảm nguy cơ phát triển trào ngược ngay từ đầu.

– Bệnh Celiac:  

Những người bị bệnh celiac dường như có tỷ lệ GERD cao hơn nhiều so với dân số chung, đặc biệt là khi họ mới được chẩn đoán. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng chế độ ăn không có gluten làm giảm đáng kể các triệu chứng của GERD. Các chuyên gia không chắc liệu việc tiêu thụ gluten có gây ra GERD hay GERD là một tình trạng liên quan của bệnh celiac. Đôi khi GERD không xảy ra cho đến khi một người được chẩn đoán mắc bệnh celiac, điều này cho thấy rằng có thể có thứ gì khác gây ra bệnh.

– Chế độ ăn uống:

Ăn nhiều cùng một lúc, đặc biệt nếu bạn nằm ngay sau ăn và ăn ngay trước khi đi ngủ đều làm tăng nguy cơ phát triển trào ngược axit, có thể dẫn đến GERD. Thử ăn các bữa nhỏ hơn, thường xuyên hơn và không ăn trong vài giờ trước khi đi ngủ.

– Liệu pháp thay thế hormone: 

Phụ nữ đang điều trị liệu pháp thay thế hormone có nhiều khả năng bị GERD hơn . Bạn sử dụng nó càng lâu và liều lượng estrogen càng cao thì nguy cơ càng cao. 

– Tác dụng phụ của một số loại thuốc

Những người dùng một số loại thuốc và chịu tác dụng phụ của chúng như một số thuốc chữa bệnh hen suyễn, thuốc chẹn kênh canxi, thuốc kháng histamin, thuốc an thần, và thuốc chống trầm cảm.

Cho dù trào ngược dạ dày thực quản nguyên nhân gây bệnh là gì thì chúng cũng có chung một cơ chế gây bệnh là tác động trực tiếp làm yếu cơ thắt dưới thực quản hoặc gián tiếp làm gia tăng áp lực lên cơ thắt thực quản. Mọi biện pháp làm khỏe cơ thắt hoặc làm giảm áp lực lên cơ thắt đều có giá trị to lớn đối với hiệu quả điều trị bệnh GERD.

BS Thanh Mai

Bài viết Trào ngược dạ dày thực quản nguyên nhân gây bệnh là gì? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

Tác động của chế độ ăn và thói quen sinh hoạt lên triệu chứng bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là bệnh lý phổ biến trong đó triệu chứng của bệnh nhân khá đa dạng nhưng gặp nhiều nhất là chứng nóng rát sau xương ức và có cảm giác dịch hoặc thức ăn trào lên. Việc điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt đối với bệnh lý này rất quan trọng và là bước đầu tiên trong quá trình quản lý toàn diện nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Trên thực tế lâm sàng, có nhiều trường hợp để điều trị dứt điểm triệu chứng gặp nhiều khó khăn, phải sử dụng thuốc lâu dài và phối hợp nhiều loại hoặc nhiều phương pháp.

Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy trong chế độ ăn, một số loại thức ăn có thể kích thích làm triệu chứng nặng lên cũng như có một số điều chỉnh có thể giúp hạn chế triệu chứng. Béo phì cũng đã được chứng minh làm tăng mức độ nặng của các triệu chứng GERD. Việc thay đổi thói quen sinh hoạt như nằm ngủ kê cao vai đã chứng minh có tác dụng đối với bệnh nhân GERD. Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu những điểm quan trọng nhất.

Điều chỉnh chế độ ăn ở người bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Ở các nước phương Tây, tỷ lệ mắc dạ dày thực quản ngày càng tăng được giải thích một phần là do những thay đổi trong thói quen sinh hoạt và ăn uống kích thích các triệu chứng nặng hơn. Mặc dù đã bước đầu có những bằng chứng cho thấy có sự liên quan giữa một số loại thức ăn nhất định như thức ăn nhiều chất béo, đồ dầu mỡ, một số loại đồ uống, những nghiên cứu khách quan với số lượng lớn trên thực tế vẫn chưa được thực hiện. Các bằng chứng hiện tại nghiêng về tầm quan trọng của việc thay đổi thói quen sinh hoạt hơn.

Một số loại hoa quả như cam, cà chua có thể làm một số bệnh nhân có cảm giác triệu chứng nặng hơn. Một nghiên cứu đánh giá nhu động khi bệnh nhân ăn các loại hoa quả này cho thấy dịch acid khiến bệnh nhân mất thời gian để nuốt xuống hơn, cần nhiều nhịp nuốt hơn và thời gian tiêu thức ăn lâu hơn so với nhịp nuốt thông thường. Điều này góp phần giải thích tình trạng triệu chứng GERD ở một số bệnh nhân có thể nặng hơn khi ăn các loại hoa quả, uống các nước hoa quả có tính acid, uống cà phê hoặc nước có gas. Tuy nhiên, trên thực tế, mỗi bệnh nhân sẽ có một số loại thức ăn mà mình cảm thấy khó chịu hơn khi ăn hoặc uống và nên tự điều chỉnh để hạn chế các loại thức ăn hay đồ uống này. Một nghiên cứu cộng đồng đánh giá mức độ tuân thủ của bệnh nhân GERD với hướng dẫn chế độ ăn cho thấy bệnh nhân rất cố gắng tránh một số loại thức uống và hoa quả nhưng không phải tất cả các thức ăn này đểu làm triệu chứng tệ hơn ở tất cả các bệnh nhân.

Chế độ ăn nhiều dầu mỡ đã được chứng minh là một yếu tố nguy cơ của bệnh trào ngược không gây viêm thực quản được định nghĩa là khi bệnh nhân có triệu chứng GERD điển hình nhưng trên hình ảnh nội soi không có tổn thương thực quản (viết tắt là NERD – nonerosive refux disease). Chế độ ăn nhiều chất béo cũng là yếu tố nguy cơ của Barrett thực quản, một bệnh lý mà khi có hình ảnh vùng niêm mạc biến đổi dài trên 3cm được coi là nguy cơ của ung thư thực quản. Trong khi đó, chế độ ăn uống nhiều rau có tác động phòng ngừa những bệnh lý này.

Trên thực tế, những bệnh nhân GERD có thể kèm theo nhiều triệu chứng tiêu hóa khác như chứng khó tiêu. Các thức ăn đóng hộp và rượu đã được nhiều nghiên cứu chứng minh làm tăng mức độ và tần suất xuất hiện triệu chứng khó tiêu. Điều này có thể do trong thức ăn đóng hộp có các thành phần được thêm vào để bảo quản hoặc giữ mùi vị, do pH của thức ăn và do nguyên liệu của hộp. Các thức ăn giàu chất béo khiến cho áp lực của cơ thắt thực quản dưới, được coi là hàng rào bảo vệ sinh lý chống hiện tượng trào ngược, bị giảm đi. Khi bệnh nhân ăn một bữa ăn nhiều chất béo, thời gian thực quản tiếp xúc với dịch acid sẽ nhiều hơn so với ăn bữa ăn thông thường.

Socola cũng là một loại thức ăn có thể làm nặng hơn triệu chứng trào ngược ở một số bệnh nhân. Mặc dù một số nghiên cứu đã chứng minh socola làm giảm áp lực cơ thắt thực quản dưới và kéo dài hơn thời gian niêm mạc thực quản tiếp xúc với dịch acid từ dạ dày, hiện vẫn chưa có nghiên cứu nào chứng minh được lợi ích cải thiện triệu chứng nếu ngừng ăn socola.

Trên thế giới, các bác sĩ lâm sàng và các nhà dinh dưỡng đã cố gắng để tìm ra những thực đơn giúp cải thiện triệu chứng GERD, đặc biệt đối với những bệnh nhân có nhiều bệnh lý phối hợp. Chẳng hạn những bệnh nhân có cả bệnh lý viêm ruột mạn tính (IBD – inflammatory bowel disease), chế độ ăn không có gluten đã chứng minh có tác dụng cải thiện cả triệu chứng của IBD và GERD. Chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải nhiều rau, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, hoa quả, cá, dầu ô liu, ít rượu, sản phẩm từ sữa vừa phải và ít thịt đỏ đã chứng minh có ích lợi đối với các bệnh lý tim mạch, ung thư, đái tháo đường. Một nghiên cứu cắt ngang trên 817 bệnh nhân của tác giả Mone và cộng sự cũng đã chứng minh được hiệu quả của chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải trong việc giảm các triệu chứng của GERD. Tại Nhật Bản, các nghiên cứu cũng đã cho thấy chế độ ăn nhiều chất xơ tuy không giúp làm giảm các triệu chứng trào dịch vị nhưng lại giúp cải thiện các triệu chứng liên quan đến rối loạn nhu động ở bệnh nhân GERD như ợ hơi, nhanh đầy sau ăn, nặng tức bụng…

Người trào ngược dạ dày thực quản nên và không nên uống một số loại đồ uống sau

Lựa chọn đồ uống phù hợp có tác động đến triệu chứng GERD.

Các thức uống có cồn có thể làm triệu chứng nặng lên do làm giảm áp lực của cơ thắt thực quản dưới, tăng bài tiết dịch vị do kích thích bài tiết gastrin, giảm vận động của thực quản và chậm quá trình làm trống của dạ dày. Các nghiên cứu đều chỉ ra rượu làm nặng lên triệu chứng của GERD.

Các thức uống không có cồn nhưng nhiều gas cũng làm giảm áp lực nền của cơ thắt thực quản dưới, tăng bài tiết acid và có thể làm triệu chứng đầy bụng và trào ngược tăng. Khi so sánh nước có gas, coca cola bình thường, coca cola kiêng với nước thường, tất cả các loại đồ uống này đều làm giảm áp lực cơ thắt thực quản dưới. Một số nghiên cứu quan sát cho thấy ở nhóm bệnh nhân GERD mức độ trung bình đến nặng, xu hướng sử dụng các loại đồ uống này tăng hơn so với nhóm khỏe mạnh. Một nghiên cứu đa trung tâm đã chỉ ra việc sử dụng các đồ uống có gas làm nặng thêm triệu chứng trào ngược vào ban đêm. Vì vậy, những bệnh nhân hay bị nặng triệu chứng GERD vào buổi tối hoặc khi ngủ cần được hướng dẫn tránh sử dụng các đồ uống có gas.

Một số thói quen sinh hoạt tác động đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Cùng với chế độ ăn, thói quen sinh hoạt có tác động nhiều đến triệu chứng GERD. Các nghiên cứu đã chứng minh những thói quen như ngủ ít, ăn tối muộn và ngủ trong vòng 2 tiếng sau ăn, ăn thêm bữa khuya trước khi ngủ làm triệu chứng trào ngược nặng hơn.

Người bệnh buổi tối nên nằm ngủ kê cao vai để làm giảm thời gian và tần suất dịch vị trào ngược lên thực quản. Khi so với nhóm bệnh nhân vẫn nằm đầu bằng, một số nghiên cứu đã chỉ ra ở nhóm kê cao vai, thời gian làm sạch dịch acid ở thực quản nhanh hơn và bệnh nhân ít có các cơn trào ngược hơn.

Ngược lại, những bệnh nhân nằm nghiêng phải có thể có triệu chứng GERD nặng hơn do ở tư thế này, vị trí của túi acid sẽ gần hơn với vùng nối giữa thực quản và dạ dày. Các bệnh nhân mắc hội chứng ngừng thở khi ngủ thường cũng có triệu chứng trào ngược nặng nề hơn.

Đối với những bệnh nhân béo phì có GERD, giảm cân là chiến lược quan trọng trong việc quản lý triệu chứng GERD. Áp lực ổ bụng tăng ở những bệnh nhân béo phì làm vùng nối giữa thực quản và dạ dày không thể khít được như bình thường (hiện tượng thoát vị hoành). Ngoài ra, béo phì gây những biến đổi trong nhu động thực quản và các nghiên cứu đã chứng minh giảm cân giúp làm giảm thời gian thực quản tiếp xúc với acid. Các tài liệu trong y văn đã tổng kết lại bệnh nhân có chỉ số khối cơ thể (BMI) càng cao, khi đo pH thực quản càng phát hiện nhiều đợt trào ngược dịch acid lên thực quản và tương ứng với trên lâm sàng, bệnh nhân triệu chứng nặng hơn. Nghiên cứu của tác giả Bortoli và cộng sự đã chứng minh giảm cân giúp giảm một loạt các triệu chứng như nóng rát, trào ngược dịch, chứng đau ngực không do tim và ợ hơi. Những bệnh nhân giảm cân bằng chế độ ăn và tập luyện cũng giảm được liều thuốc chống trào ngược phải sử dụng.

Một nghiên cứu lớn trên cộng đồng đã chứng minh thuốc lá làm nặng hơn triệu chứng GERD và cai thuốc lá làm giảm triệu chứng ở những bệnh nhân đang được điều trị thuốc. Điều này cũng phù hợp với nhiều tài liệu y văn trước đây chứng minh sử dụng thuốc lá có liên quan đến các bất thường về nhu động thực quản.

Kết luận

Như vậy, bên cạnh nhìn nhận trào ngược dạ dày thực quản như một bệnh lý cần điều trị thuốc đơn thuần, sự hợp tác giữa bác sĩ và bệnh nhân trong việc điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt sẽ giúp tối ưu hóa liều thuốc sử dụng cũng như quản lý toàn diện cải thiện chất lượng sống cho người bệnh và hạn chế các biến chứng của bệnh.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. DeVault KR, Castell DO (2005). Updated guidelines for the diagnosis and treatment of gastroesophageal reflux disease. Am J Gastroenterol, 100(1): 190 – 200.

2. Katz PO, Gerson LB, Vela MF (2013). Guideline for the diagnosis and management of gastroesophageal reflux disease. Am J Gastroenterol, 108(3): 308 – 28.

3. Ai Kubo, Gladys Block, Charles P Quesenberry et al (2014). Dietary guideline adherence for gastroesophageal reflux disease. BMC Gastroenterol, 14: 144.

4. Joel E Richter (2003). Dietary Advice for Patients with GERD. Accessed 20/05/2018: https://www.medscape.com/viewarticle/460314

5. The Cleveland Clinic Foundation (2014). Nutrition Guidelines for the treatment of Gastroesophageal Reflux. Accessed 20/05/2018: https://my.clevelandclinic.org/health/articles/15530-nutrition-guideline…

TS.BS Đào Việt Hằng – Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

Bài viết Thay đổi chế độ ăn và thói quen để cải thiện triệu chứng bệnh trào ngược dạ dày thực quản đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

PPI có hiệu quả cao trong việc làm giảm các triệu chứng gây ra do tăng tiết acid dịch vị và nhìn chung được dung nạp khá tốt. Đây là nhóm thuốc phổ biến được dùng nhiều trong phác đồ điều trị viêm dạ dày, loét dạ dày, trào ngược dạ dày thực quản… với các loại thuốc quen thuộc như Omeprazol, lansoprazol và pantoprazol, Rabeprazol 

Dưới đây là khuyến cáo do Medsafe đưa ra

Thông tin chính

Bài viết Khuyến cáo: Tăng tiết acid phục hồi sau thời gian dài sử dụng thuốc ức chế bơm proton (PPI – ức chế tiết acid dạ dày) đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

Các nhóm thuốc thường dùng để điều trị viêm loét dạ dày tá tràng bao gồm thuốc kháng acid, thuốc giảm tiết acid và pepsin (thuốc ức chế thụ thể histamin H2 và thuốc ức chế bơm proton PPI), các thuốc khác… Trong đó phổ biến nhất hiện nay là các thuốc thuộc nhóm PPI

Hầu hết các thuốc ức chế bơm proton (PPI) có hai chế độ liều là chế độ liều chuẩn (standard dose) và chế độ liều thấp (low dose). Các PPI thường được dùng bằng đường uống với hai dạng bào chế là viên nén hoặc viên nang. Dạng đường tiêm tĩnh mạch chỉ được sử dụng đối với một số PPI.

Ở người lớn bị rối loạn acid dạ dày không biến chứng thường đòi hỏi dùng liều khởi đầu PPI uống là liều chuẩn.

Sử dụng PPI ở những bệnh nhân bị trào ngược dạ dày – thực quản (các triệu chứng phổ biến như ợ chua, cảm giác buồn nôn) cần phải được xem xét kỹ hơn.

Chỉ định 

Esomeprazole, lansoprazole, omeprazole, pantoprazole và rabeprazole sử dụng bằng đường uống được bào chế dưới dạng viên nén hoặc viên nang bao tan trong ruột. Những dạng thuốc này không nên nhai hoặc bẻ viên thuốc mà hãy nuốt nguyên viên thuốc với một lượng nhỏ nước hay nước trái cây. Ngoài ra, esomeprazole và pantoprazole còn được bào chế thành các hạt nhỏ đựng trong gói, có thể được uống bằng cách hòa với nước hoặc nước trái cây.

Esomeprazole, omeprazole và pantoprazole còn được phê duyệt dùng đường tiêm tĩnh mạch (IV) cho một số chỉ định chọn lọc.

Liều lượng

Hầu hết PPI có ít nhất hai chế độ liều là chế độ liều chuẩn và chế độ liều thấp. Một số PPI còn có thêm chế độ liều khác (ví dụ, esomeprazole có chế độ liều cao là 40mg)

Sử dụng PPI trong thời gian ngắn có thể điều trị rối loạn acid dạ dày tá tràng không biến chứng.

Sử dụng PPI liều chuẩn trong thời gian ngắn thích hợp trong điều trị một số bệnh nhân rối loạn acid dày không biến chứng. Tuy nhiên, cần sử dụng PPI ở liều cao hơn hoặc dùng liên tục trong thời gian dài để điều trị những bệnh khác. Trên những bệnh nhân dùng PPI kéo dài cần phải được đánh giá xem liệu có nên tiếp tục chỉ định thuốc không.

Trào ngược dạ dày – thực quản

Sử dụng PPI liều chuẩn hàng ngày trong vòng 4-8 tuần. Nếu tình trạng bệnh không tiến triển mặc dù đã sử dụng thuốc ở chế độ liều chuẩn đều đặn vào thời gian phù hợp thì có thể tăng gấp đôi liều PPI (ví dụ như omeprazole 20 mg tăng lên hai lần/ngày) trong 4 tuần, hoặc bệnh nhân nên được chỉ định nội soi dạ dày hoặc tham khảo ý kiến chuyên gia. Nếu các triệu chứng được kiểm soát tốt sau 4-8 tuần, thử liệu pháp hạ bậc điều trị (giảm liều, sử dụng khi cần thiết hoặc ngừng sử dụng).

Bệnh loét dạ dày tá tràng do Helicobacter pylori.

 Để diệt H.pylori sử dụng PPI liều chuẩn 2 lần/ngày kết hợp với amoxicillin và clarithromycin trong 7 ngày đầu tiên là lựa chọn đầu tay (first line).Tiếp tục sử dụng PPI ở bệnh nhân có loét dạ dày, với vết loét lớn (> 1 cm) hoặc vết loét bị biến chứng cho đến khi kết quả nội soi cho thấy vết loét đã lành. Ngưng sử dụng nếu có kết quả điều trị âm tính với H. pylori.

Bệnh loét dạ dày do NSAID 

Sử dụng liều chuẩn PPI hàng ngày trong vòng 8-12 tuần để chữa lành các vết loét. Nếu có thể nên ngưng sử dụng các NSAID, thay vào đó hãy dùng paracetamol và các phương pháp vật lý trị liệu thay thế khác.

Duy trì sử dụng PPI để giảm nguy cơ tái phát nếu bệnh nhân được chỉ định phải sử dụng NSAID liên tục dài ngày.

Hội chứng Barret thực quản

Lưu ý: Bệnh nhân bị Barrett thực quản nên được kiểm soát bởi chuyên gia y tế trong quá trình điều trị.

Sử dụng PPI như ở hội chứng trào ngược dạ dày- thực quản, nếu các triệu chứng được kiểm soát thì nên hạ bậc điều trị.

Liều cao hơn của PPI có thể được sử dụng nhưng phải tùy vào việc kiểm soát triệu chứng và mức độ viêm thực quản. Thiếu bằng chứng về việc sử dụng PPI để ngăn ngừa quá trình tiến triển bệnh thành ung thư thực quản.

Sử dụng thuốc PPI liên tục, dài ngày

Điều trị PPI liên tục dài ngày được chỉ định trong những trường hợp đặc biệt:

•  Kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng ở bệnh nhân trào ngược dạ dày-thực quản không kiểm soát được triệu chứng khi thử hạ bậc điều trị.
•  Kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng ở bệnh nhân bị viêm thực quản nặng, hẹp thực quản hoặc xơ cứng thực quản. Có thể cần phải dùng liều cao hơn liều chuẩn PPI để khởi đầu điều trị.
•  Điều trị và phòng ngừa bệnh loét dạ dày tá tràng do H.pylori nếu phác đồ diệt khuẩn thất bại hoặc chống chỉ định.
•  Dự phòng cho những bệnh nhân sử dụng dài hạn NSAID mà có nguy cơ cao bị loét dạ dày tá tràng do NSAID.
•  Kiểm soát triệu chứng, chữa lành và ngăn ngừa loét dạ dày – tá tràng ở bệnh nhân bị hội chứng Zollinger-Ellison. Có thể cần dùng liều cao hơn liều chuẩn PPI để khởi đầu điều trị.

Tài liệu tham khảo

Nguồn: NPS Medicinewise. Proton pump inhibitor (PPI) dosage and administration

TS.DS Võ Thị Hà – Giảng viên Đại học Y dược Huế

Bài viết Hướng dẫn sử dụng thuốc giảm tiết acid dạ dày PPI đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

1. Thế nào là trào ngược dạ dày – thực quản?

Bài viết Trào ngược dạ dày thực quản và những điều cần biết đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

1. Phân loại nuốt vướng

Nuốt vướng trong các bệnh lành tính thường có biểu hiện nuốt lúc vướng lúc không, ăn và uống không vướng. Trường hợp này có ba loại khó nuốt chung:

• Khó nuốt ở miệng (khó nuốt cao) – do yếu lưỡi sau đột quỵ, khó nhai thức ăn hoặc rối loạn quá trình vận chuyển thức ăn từ miệng.
• Chứng khó nuốt ở họng: thường được gây ra bởi một vấn đề thần kinh ảnh hưởng đến các dây thần kinh (như bệnh Parkinson, đột quỵ hoặc xơ cứng teo cơ bên), liệt hầu họng do tai biến mạch máu não.
• Chứng khó nuốt thực quản (khó nuốt thấp) – vấn đề là ở thực quản. Điều này thường là do tắc nghẽn hoặc kích thích.

2. Một số nguyên nhân gây nuốt vướng

• Xơ cứng bì bên – do thoái hóa thần kinh tiến triển; theo thời gian, các dây thần kinh ở cột sống và não dần mất chức năng.
• Cơ thực quản dưới không giãn đủ để thức ăn vào dạ dày, hoặc co thắt thực quản không đồng bộ. Cấu trúc bất thường thực quản: Vòng thực quản – một phần nhỏ của thực quản thu hẹp, ngăn đôi khi thức ăn rắn đi qua.
• Đột quỵ – tế bào não chết do thiếu oxy vì lưu lượng máu bị giảm. Nếu các tế bào não kiểm soát việc nuốt bị ảnh hưởng, nó có thể gây ra chứng khó nuốt.
• Viêm thực quản bạch cầu ái toan – nồng độ bạch cầu ái toan tăng cao dẫn đến nôn mửa và khó nuốt thức ăn.
• Bệnh đa xơ cứng – hệ thống thần kinh trung ương bị hệ thống miễn dịch tấn công, phá hủy myelin, thường bảo vệ các dây thần kinh.
• Bệnh Parkinson và hội chứng Parkinson – Bệnh Parkinson là một rối loạn thần kinh thoái hóa dần dần tiến triển, làm suy yếu các kỹ năng vận động của bệnh nhân.
• Xạ trị – một số bệnh nhân được xạ trị vùng cổ và đầu có thể gặp khó khăn khi nuốt.
• Trào ngược dạ dày thực quản.
• Khô miệng – không có đủ nước bọt để giữ cho miệng ẩm ướt.

Ngoài ra, nuốt vướng có thể do loạn cảm họng, người bệnh có biểu hiện nuốt vướng mà không tìm ra nguyên nhân.

3. Lời khuyên khi điều trị nuốt vướng

Tùy theo nguyên nhân trong từng trường hợp, bác sĩ khám sẽ quyết định hướng điều trị thích hợp.

Nếu do các khối u, phương pháp lựa chọn có thể là phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, miễn dịch trị liệu,… tùy theo bản chất khối u.

Điều trị nội khoa theo nguyên nhân: điều trị trào ngược, giãn cơ trơn, hỗ trợ thần kinh hoặc an thần.

Người bệnh cần có chế độ làm việc, nghỉ ngơi, sinh hoạt hợp lý, ngủ gối cao đầu, điều chỉnh chế độ ăn phù hợp với thể trạng bệnh (ăn ít chất xơ, không ăn đồ chua cay hoặc lạnh, không ăn khuya). Đặc biệt, người bệnh không nên có tâm lý quá lo lắng ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí khiến tình trạng bệnh nặng hơn. Khi có biểu hiện nuốt vướng, nuốt khó thường xuyên hoặc tăng dần nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa uy tín để được tư vấn và điều trị kịp thời.

PGS.TS Phạm Thị Bích Đào – Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

Bài viết Nuốt vướng là dấu hiệu bệnh gì đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

Cơ chế và biểu hiện của bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Trong điều kiện bình thường, áp lực trong thực quản cao hơn áp lực trong dạ dày. Trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) xảy ra khi các thành phần trong dạ dày (bao gồm thức ăn, acid dạ dày và pepsin) trào ngược lên thực quản. Khi đó, áp lực của thực quản thấp hơn áp lực của dạ dày hoặc khi cơ thắt tâm vị yếu không đóng kín được. Các thành phần trong dạ dày trào ngược gây kích ứng và làm tổn thương niêm mạc thực quản.

Hai triệu chứng chính mà 86% người mắc GERD là ợ nóng và khó tiêu. Ngoài ra, còn có những biểu hiện đầy hơi, đau thượng vị, tăng tiết nước bọt… hoặc có thể đau xuyên qua lưng, lên cổ hoặc hàm. Một số trường hợp khác tăng tiết dịch vị nhiều gây ho có thể nhầm lẫn với các bệnh đường hô hấp, dịch trào ngược có thể vào phổi gây viêm phổi.

Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày thực quản

Nhiều nguyên nhân phối hợp gây ra trào ngược dạ dày thực quản có thể bao gồm cả nguyên nhân về thể chất và lối sống:

+ Tăng tiết dịch dạ dày, estrogen và progesterone.

+ Tác dụng phụ của thuốc như thuốc điều trị xơ cứng bì, điều trị thoát vị hoành, thuốc chống thừa cân – béo phì.

+ Hút thuốc lá.

+ Dùng thuốc như dopamin, morphin,…

+ Một số thực phẩm đặc biệt.

+ Thực phẩm nhiều chất béo, sô cô la, bạc hà, hạt tiêu, rượu là những thực phẩm có thể gây giảm áp lực cơ thắt tâm vị.

Đối tượng có nguy cơ cao mắc trào ngược dạ dày thực quản

+ Những người mắc các bệnh mạn tính không lây liên quan đến dinh dưỡng như thừa cân – béo phì, đái tháo đường, dạ dày, hen suyễn.

+ Những người có thói quen hút thuốc lá.

+ Những người làm công việc văn phòng do đặc thù công việc ảnh hưởng đến thói quen sinh hoạt, thường xuyên thức khuya, ít uống nước, ăn quá nhanh, bỏ bữa sáng, ăn nhiều vào bữa tối, bia rượu tiệc tùng và ăn quá nhiều gia vị,…

+ Tình trạng trào ngược acid và thức ăn từ dạ dày lên thực quản không chỉ gây khó chịu, mệt mỏi, giảm chức năng nuốt, ảnh hưởng đến công việc và chất lượng cuộc sống của người bệnh mà còn gây viêm, loét hoặc di chứng hẹp thực quản, lâu dần có thể dẫn đến ung thư thực quản.

Bị trào ngược dạ dày thực quản nên ăn gì? kiêng gì?

Điều trị trào ngược dạ dày thực quản nhằm đạt được ba mục tiêu chính:

• tăng trương lực của cơ thắt tâm vị,
• giảm tăng tiết acid dạ dày,
• làm sạch các dịch trào ngược trong thực quản.

Trong trường hợp điều trị nội khoa không hiệu quả, bác sĩ chuyên khoa có thể chỉ định phẫu thuật.

Hầu hết bệnh nhân đều nhận biết được thực phẩm nào gây triệu chứng trào ngược trầm trọng, do đó, bệnh nhân sẽ chủ động giảm sử dụng thực phẩm đó.

Để giảm dịch acid dạ dày, hạt tiêu, cà phê, rượu nên được hạn chế. Những yếu tố này được xác định gây ra tăng sản xuất dịch vị dạ dày. Ngoài ra, bữa ăn số lượng lớn cũng gây tăng sản xuất acid, làm chậm rỗng dạ dày và tăng nguy cơ trào ngược. Do đó, ăn nhiều bữa với số lượng ít có thể giúp cải thiện triệu chứng.

Thực phẩm được xác định là có nguy cơ gây giảm trương lực cơ thắt cũng nên được hạn chế. Với bệnh nhân thừa cân béo phì, giảm cân nặng là một kế hoạch tích cực trong liệu pháp dinh dưỡng.

Tóm lại, chế độ ăn cho người bị trào ngược thức ăn dạ dày thực quản cần lưu ý:

– Ăn nhiều bữa, không ăn nhiều một lúc nhất là bữa tối, tuyệt đối không ăn bữa khuya.

– Hạn chế các thức ăn, thức uống làm tăng tình trạng bệnh: thực phẩm chua, cay nóng, đồ uống có gas, đồ nóng/lạnh,…

– Về lối sống: hình thành thói quen ăn uống điều độ, duy trì cân nặng hợp lý, không uống rượu bia, không hút thuốc lá, tránh thức khuya và nên ăn cách giờ đi ngủ 2 – 3 tiếng, gối đầu cao khi ngủ,…

Phạm Thị Tuyết Chinh – Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

Bài viết Trào ngược dạ dày thực quản ăn gì kiêng gì? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.