Thế nào được gọi là béo phì?

Béo phì là tình trạng đặc trưng bởi sự tích luỹ mỡ thái quá một cách cục bộ hay toàn thể tới mức ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ.

Béo phì được coi là bệnh vì đó là yếu tố nguy cơ mắc các bệnh mạn tính không lây, thậm chí là nguy cơ gây tử vong.

Nguyên nhân gây béo phì

60 – 80% béo phì là do dinh dưỡng, bên cạnh đó có thể do các rối loạn chuyển hoá của cơ thể thông qua vai trò của hệ thần kinh, tuyến nội tiết như tuyến yên, thượng thận, giáp trạng và tuỵ.

Nguyên nhân của béo phì do dinh dưỡng: Chủ yếu là do thay đổi cân bằng năng lượng, năng lượng ăn vào > năng lượng tiêu hao dẫn đến hậu quả tích luỹ mỡ.

• Thói quen ăn uống: Ăn nhiều đồ ăn nhanh, nước uống có ga, ăn nhiều bữa.
• Gen di truyền: Rối loạn nội tiết và gen chỉ chiếm số lượng nhỏ trong trẻ em bị béo phì. Béo phì cũng có tính chất di truyền rõ rệt trong gia đình.
• Giảm hoạt động thể lực: ít lao động kể cả lao động chân tay và trí óc.
• Thuốc: Béo phì còn có thể gây ra do tác dụng của thuốc hay bệnh nội tiết, nhưng tỷ lệ này rất rất thấp.
• Điều hoà nhu cầu năng lượng: cân nặng ổn định do điều hoà năng lượng ăn vào và năng lượng tiêu hao nhờ các cơ chế điều hoà thần kinh, điều hoà thể dịch và điều hoà nhiệt.
• Ngủ ít: chưa rõ ràng, chủ yếu xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi.
• Suy dinh dưỡng thể thấp còi: trẻ khi cân nặng lúc sinh và lúc 1 tuổi thấp thì về sau mỡ có khuynh hướng tập trung ở bụng.

Hậu quả của thừa cân, béo phì ở trẻ em

70% béo phì trẻ em tồn tại đến khi lớn, là loại béo phì khó điều trị, ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe. Béo phì ở trẻ em nếu không phòng ngừa, điều trị sớm sẽ trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Người lớn béo phì có tiền sử từ nhỏ, có nguy cơ mắc các bệnh mạn tính (tăng huyết áp, tai biến mạch não, tăng cholesterol dẫn tới nhồi máu cơ tim, tiểu đường, các bệnh xương khớp, nguy cơ cao mắc một số bệnh ung thư,…).

Béo phì có thể ảnh hưởng tới tâm lý, giảm hoạt động xã hội của trẻ.  

Biến chứng khác: Nghẽn thở khi ngủ, bệnh não (hiếm gặp, liên quan đến tăng áp lực trong sọ não).

Dinh dưỡng điều trị béo phì ở trẻ em

Mục tiêu giúp trẻ có một cân nặng và sức khoẻ lý tưởng, kiểm soát và duy trì cân nặng theo chiều cao nhưng vẫn có sức tăng trưởng tốt phù hợp lứa tuổi dẫn đến giảm nguy cơ biến chứng do béo phì.

Điều trị béo phì ở trẻ em gồm 3 vấn đề chính:

• Điều chỉnh chế độ ăn: nhằm giảm năng lượng nạp vào.
• Tăng cường hoạt động thể lực: nhằm tăng năng lượng tiêu hao.
• Đảm bảo cung cấp đủ vitamin và khoáng chất theo lứa tuổi.

Chế độ dinh dưỡng được khuyến cáo

– Nguyên tắc: Ăn chậm nhai kỹ, tránh bỏ bữa hoặc nhịn đói, nên ăn nhiều vào buổi sáng, giảm ăn vào buổi chiều và tối. Không nên ăn trước khi đi ngủ.

– Xây dựng thực đơn khẩu phần ăn cân đối, hợp lý, đảm bảo cân bằng các chất dinh dưỡng.

• Nên ăn nhiều rau xanh, hoa quả ít ngọt, uống sữa không đường hoặc sữa gầy.
• Hạn chế các món chiên rán, thức ăn chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, giảm bớt tinh bột từ gạo mà thay bằng khoai, sắn.
• Hạn chế ăn các loại đường, kẹo, sữa đặc có đường, tránh nhai kẹo cao su vì có thể khiến trẻ lúc nào cũng muốn nhai.

– Ưu tiên các bữa ăn gia đình, tạo không khí thoải mái trong bữa ăn.

– Hoạt động thể lực giúp tăng năng lượng tiêu hao: Cho trẻ tham gia các hoạt động thể lực vừa ít nhất trong 60 phút/ngày, ít nhất 3 ngày/tuần, uống đủ nước để bù lại lượng nước trẻ mất qua mồ hôi trong quá trình luyện tập. Tránh để trẻ ngồi lâu với các hoạt động tĩnh.

Bệnh béo phì có thể phòng tránh?

– Trẻ nhỏ cần được bú mẹ đầy đủ, ăn bổ sung hợp lý.

– Giáo dục cho trẻ nếp sống lành mạnh ngay từ nhỏ.

– Các hoạt động tĩnh không nên quá 7h/ngày. Tránh vừa ăn vừa xem ti vi hoặc làm các việc khác.

– Thường xuyên theo dõi cân nặng và chiều cao của trẻ để có thể can thiệp kịp thời, tránh dẫn đến béo phì.

Khoa Dinh dưỡng & Tiết chế – BV Đại học Y Hà Nội

Bài viết Hướng dẫn dinh dưỡng cho trẻ bị thừa cân, béo phì đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

“Béo phì và thừa cân là những tình trạng nghiêm trọng có thể liên quan đến các nguyên nhân hàng đầu gây tử vong như bệnh tim, đột quỵ và tiểu đường,” bác sĩ John Sharretts, giám đốc Bộ phận Tiểu đường, Rối loạn Lipid và Béo phì thuộc Trung tâm Đánh giá và Nghiên cứu Dược phẩm của FDA cho biết. “Trước tình hình tỷ lệ béo phì và thừa cân gia tăng tại Hoa Kỳ, việc phê duyệt hôm nay đáp ứng một nhu cầu y tế chưa được giải quyết.”

Khoảng 70% người trưởng thành ở Hoa Kỳ bị béo phì hoặc thừa cân, và nhiều người trong số này có các bệnh liên quan đến cân nặng. Việc giảm 5% đến 10% trọng lượng cơ thể thông qua chế độ ăn và tập thể dục đã được liên kết với việc giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở người trưởng thành bị béo phì hoặc thừa cân.

Zepbound kích hoạt các thụ thể của các hormone được tiết ra từ ruột (peptide giống glucagon-1 (GLP-1) và polypeptide phụ thuộc glucose (GIP)) để giảm cảm giác thèm ăn và lượng thức ăn tiêu thụ. Zepbound được tiêm dưới da mỗi tuần một lần, và liều lượng phải được tăng dần trong khoảng 4 đến 20 tuần để đạt được liều mục tiêu là 5mg, 10mg hoặc 15mg mỗi tuần. Liều tối đa của Zepbound là 15mg mỗi tuần.

Hiệu quả của Zepbound trong việc quản lý cân nặng mãn tính (giảm cân và duy trì cân nặng) khi kết hợp với chế độ ăn giảm calo và tăng cường hoạt động thể chất đã được xác định qua hai thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược trên người lớn bị béo phì hoặc thừa cân với ít nhất một bệnh liên quan đến cân nặng. Các nghiên cứu này đo lường sự giảm cân sau 72 tuần trên tổng cộng 2.519 bệnh nhân nhận liều Zepbound 5mg, 10mg hoặc 15mg mỗi tuần và 958 bệnh nhân nhận tiêm giả dược mỗi tuần. Trong cả hai thử nghiệm, sau 72 tuần điều trị, những bệnh nhân sử dụng Zepbound ở cả ba mức liều đều có sự giảm cân đáng kể về mặt thống kê so với nhóm nhận giả dược, và tỷ lệ bệnh nhân giảm ít nhất 5% trọng lượng cơ thể cũng cao hơn đáng kể so với nhóm giả dược.

Trong thử nghiệm lớn hơn trong hai nghiên cứu, những người trưởng thành không mắc tiểu đường đã được tham gia. Lúc bắt đầu thử nghiệm, trọng lượng cơ thể trung bình là 105 kg và chỉ số khối cơ thể trung bình là 38 kg/m2. Trong nghiên cứu này, những người được chỉ định ngẫu nhiên để nhận liều Zepbound cao nhất được phê duyệt (15mg mỗi tuần) đã giảm trung bình 18% trọng lượng cơ thể so với nhóm được chỉ định ngẫu nhiên dùng giả dược.

Trong thử nghiệm trên người trưởng thành mắc tiểu đường tuýp 2, lúc bắt đầu, trọng lượng cơ thể trung bình là 101 kg và chỉ số khối cơ thể trung bình là 36 kg/m2. Những người được chỉ định ngẫu nhiên nhận liều Zepbound cao nhất được phê duyệt (15mg mỗi tuần) đã giảm trung bình 12% trọng lượng cơ thể so với nhóm nhận giả dược.

Zepbound có thể gây ra các tác dụng phụ như buồn nôn, tiêu chảy, nôn mửa, táo bón, khó chịu và đau bụng, phản ứng tại vị trí tiêm, mệt mỏi, phản ứng quá mẫn (dị ứng) (thường là sốt và phát ban), ợ hơi, rụng tóc và bệnh trào ngược dạ dày thực quản.

Zepbound gây ra khối u tế bào C tuyến giáp ở chuột. Chưa rõ liệu Zepbound có gây ra các khối u tương tự, bao gồm ung thư tuyến giáp thể tủy ở người hay không. Zepbound không nên được sử dụng ở những bệnh nhân có tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc hội chứng u nội tiết đa tuyến type 2.

Zepbound chưa được nghiên cứu ở những bệnh nhân có tiền sử viêm tụy hoặc bệnh lý đường tiêu hóa nghiêm trọng (bao gồm chứng liệt dạ dày nặng, một tình trạng ảnh hưởng đến sự di chuyển bình thường của cơ trong dạ dày). Không nên sử dụng kết hợp Zepbound với Mounjaro hoặc thuốc chủ vận thụ thể GLP-1. Hiệu quả và độ an toàn của việc sử dụng Zepbound cùng các thuốc khác để quản lý cân nặng chưa được xác lập.

Zepbound không nên sử dụng cho những bệnh nhân có tiền sử phản ứng dị ứng nghiêm trọng với tirzepatide (thành phần hoạt chất của thuốc) hoặc với bất kỳ thành phần nào khác của nó. Bệnh nhân nên ngừng ngay Zepbound và tìm kiếm sự trợ giúp y tế nếu nghi ngờ có phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Zepbound cũng có cảnh báo về viêm tụy, vấn đề túi mật, hạ đường huyết (đường huyết quá thấp), suy thận cấp, bệnh võng mạc tiểu đường (tổn thương võng mạc mắt) ở bệnh nhân tiểu đường type 2 và hành vi hoặc suy nghĩ tự tử. Bệnh nhân nên thảo luận với nhà cung cấp dịch vụ y tế nếu có các triệu chứng của viêm tụy hoặc sỏi mật. Nếu Zepbound được sử dụng cùng với insulin hoặc thuốc gây tiết insulin, bệnh nhân nên trao đổi với nhà cung cấp dịch vụ y tế về việc giảm liều các loại thuốc khác để giảm nguy cơ hạ đường huyết. Các nhà cung cấp dịch vụ y tế cần theo dõi bệnh nhân có bệnh thận, bệnh võng mạc tiểu đường và trầm cảm hoặc hành vi hay suy nghĩ tự tử.

Bài viết FDA chấp thuận loại thuốc mới để quản lý cân nặng mãn tính đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.