Nguyên nhân gây bệnh sùi mào gà

Virut HPV hay Virut Sinh U Nhú ở người là nguyên nhân của nhiều loại u và ung thư  khác nhau, đặc biệt là ở cơ quan sinh dục nữ và nam.

HPV là những virut nhỏ, đường kính 55 nm, không có màng bọc ngoài, DNA sợi đôi dạng vòng và nucleocapsid đối xứng xoắn ốc. HPV được xếp vào họ Papillomaviridae có DNA. Người ta tìm thấy HPV trong các nhân của các tế bào biểu mô bị nhiễm và cho rằng nó có liên quan tới loạn sản và ung thư sinh dục.

HPV là nguyên nhân của hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung. Đây là loại virut lây truyền qua đường tình dục, kể cả quan hệ tình dục qua ngả âm đạo và hậu môn hoặc lây khi tiếp xúc qua da. Ít nhất 50% người đã từng có quan hệ tình dục sẽ bị mắc HPV vào một thời điểm nào đó trong cuộc sống.

Có tất cả trên 100 typ HPV. Trong số này, có 40 týp HPV gây nhiễm qua đường tình dục cho vùng hậu môn – sinh dục, miệng, cổ họng và 15 typ thuộc nhóm “nguy cơ cao” gây ung thư. Đặc biệt là 2 typ HPV 16 và 18, gây ra 70% các ung thư và các tổn thương tiền ung thư của cổ tử cung.

Ung thư cổ tử cung là loại ung thư đứng hàng thứ hai sau ung thư vú ở phụ nữ, số đông sống ở các vùng kém phát triển. Năm 2012, có khoảng 445.000 trường hợp ung thư cổ tử cung mới (chiếm 84% số ca mới của toàn thế giới) với khoảng 270.000 phụ nữ chết vì bệnh này (> 85% số ca tử vong này gặp ở các nước có thu nhập thấp và trung bình). HPV còn liên quan tới ung thư hậu môn, âm hộ, âm đạo, đầu-mặt-cổ và dương vật. Vắc-xin chống HPV 16 và 18 được chấp nhận sử dụng tại nhiều nước để phòng ngừa ung thư. Ở những vùng địa lý khác nhau, tần suất nhiễm các týp HPV thường khác nhau. 

Mụn cóc hay u nhú của da ở tay, chân thường do HPV-1 dến HPV-4; mụn cóc sinh dục hay còn gọi là bệnh sùi mào gà thường do HPV-6 và HPV-11 gây ra (trong 90% trường hợp) và 2 typ này ít có khả năng gây ung thư.

Biểu hiện của bệnh sùi mào gà

Virut HPV (Human Papilloma Virus) sau khi xâm nhập vào cơ thể sẽ có thời gian ủ bệnh từ  vài tháng đến vài năm. Bệnh biểu hiện bằng các nốt hay sẩn nhỏ, u nhú màu hồng hoặc màu trắng hồng. Ban đầu kích thước nhỏ 1 – 2 mm, rồi tiến triển to dần, sùi lên tạo thành các khối to giống bông cải hoặc như mào con gà, thường không đau. Mật độ thường mềm, bề mặt sần sùi. Khối u nhú này có thể khô hoặc ẩm ướt, tiết dịch có mùi hôi thối do bội nhiễm. Có khi chỉ có một vài tổn thương riêng lẻ nhưng thường thì tập trung thành từng đám.

Vị trí xuất hiện thường gặp ở qui đầu, rãnh qui đầu, vùng dây thắng, thân dương vật, da bìu, bẹn, mông, đùi. Tổn thương cũng có thể xảy ra trong ống hậu môn hay quanh hậu môn. Ở nữ, vị trí xuất hiện thường ở môi lớn, môi bé, âm vật, vùng quanh niệu đạo, đáy chậu, âm đạo và cổ tử cung… Ngoài ra, có thể gặp ở môi, miệng, lưỡi, họng trẻ nhỏ do người mẹ bị bệnh truyền HPV cho con trong lúc sinh; hoặc gặp ở người lớn khi quan hệ tình dục bằng miệng.

Tình trạng nhiễm HPV gặp khá phổ biến nhưng dấu hiệu phần lớn chỉ thoáng qua, không rõ rệt, chỉ một số ít có biểu hiện lâm sàng ở những mức độ khác nhau. 

U nhú xuất hiện ở nhiều tạng khác nhau do HPV có tính hướng tế bào biểu mô vảy. Đa số các trường hợp nhiễm HPV (80%) chỉ là thoáng qua, không có triệu chứng và sẽ thải loại được virut. Số còn lại nhiễm HPV kéo dài trên 12 tháng mới có nguy cơ tiến triển từ từ thành các u tân sinh trong biểu mô của cổ tử cung, âm hộ, dương vật hay hậu môn mà thường là các tổn thương tiền ung thư và cuối cùng là ung thư xâm lấn.

Các tổn thương tiền ung thư của cổ tử cung (hay của âm vật, dương vật, hậu môn) thể hiện bằng các vết trắng mờ đục quan sát được sau khi bôi acid acetic tại chỗ. Ung thư xâm lấn cổ tử cung có thể xuất hiện sau nhiễm HPV nhiều năm, có khi tới 10 năm, 20 năm

Bệnh sùi mào gà có lây không?

Bệnh sùi mào gà xuất hiện ở cả nam lẫn nữ, nhất là ở gái mại dâm. Bệnh chủ yếu lây truyền qua đường tình dục, còn có thể lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với mầm bệnh khi da và niêm mạc bị trầy xước hoặc gián tiếp. Trẻ sơ sinh có thể bị lây bệnh trong lúc sinh từ người mẹ mắc bệnh.

Những yếu tố dễ gây nhiễm: Phần lớn người có quan hệ tình dục đều có thể bị nhiễm HPV. Người dễ bị nhiễm HPV hơn khi họ có quan hệ tình dục quá sớm, có nhiều bạn tình, quan hệ với bạn tình đã từng có nhiều bạn tình. 

Các xét nghiệm dùng để phát hiện bệnh sùi mào gà

Hiện nay, không có xét nghiệm máu nào có thể phát hiện HPV ở bệnh nhân một cách thường qui. Các trường hợp nhiễm HPV được chẩn đoán thông qua việc khám bệnh khi đã có biểu hiện các triệu chứng của sùi mào gà, mụn cóc sinh dục… xem có hay không virut HPV tại nơi bị tổn thương. Khi có nhiễm HPV, sẽ xác định thuộc loại typ nào và biết týp nào thuộc loại nguy cơ cao.

Tuy nhiên, các xét nghiệm chẩn đoán nhiễm HPV vẫn rất cần thiết, giúp khẳng định tình trạng nhiễm HPV và nhận biết týp HPV gây nhiễm. Khác với việc chẩn đoán nhiều loại virut gây bệnh khác, kỹ thuật nuôi cấy virut từ các mô bệnh và phát hiện kháng thể trong huyết thanh chưa được sử dụng đối với chẩn đoán nhiễm HPV.

Các xét nghiệm thường được sử dụng là:

1. Xét nghiệm Papanicolaou hay Phết mỏng cổ tử cung (PAP Test)

Phết tế bào cổ tử cung lên lam kính, nhuộm và soi dưới kính hiển vi. Nếu nhiễm HPV, sẽ thấy sự hiện diện của các tế bào rỗng (koilocyte) là các liên bào vảy bị biến đổi về cấu trúc do chúng bị nhiễm bởi con người; đây là những tế bào có nhân tăng sắc và cuộn lại, có quầng sáng quanh nhân do bào tương bị thoái hóa Pap test giúp tầm soát nhiễm HPV định kỳ hàng năm, nếu kết quả âm tính trong ba năm liên tiếp thì chỉ cần làm lại mỗi ba năm. Tuy nhiên, Pap test có độ nhạy không cao và hơn nữa, test này không giúp phân biệt được các týp HPV.

2. Các xét nghiệm sinh học phân tử

Xét nghiệm làm được hiện nay là cắt lấy một mẫu thương tổn để thử HPV định typ gen. Xét nghiệm này, sử dụng các kỹ thuật sinh học phân tử để phát hiện đoạn gen đặc hiệu của HPV (HPV-DNA) trong bệnh phẩm, được xem là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán nhiễm HPV ở mọi giai đoạn bệnh, do có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn Pap test. Phương pháp sinh học phân tử còn cho phép định týp HPV, định nhóm HPV nguy cơ cao hay thấp và định lượng HPV. Hiện nay, phương pháp sinh học phân tử phát hiện đoạn gen đặc hiệu của HPV được xem là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán nhiễm HPV ở mọi giai đoạn bệnh, do có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn Pap test. Phương pháp sinh học phân tử còn cho phép định týp HPV, định nhóm HPV nguy cơ cao hay thấp và định lượng HPV. Việc phát hiện sớm tình trạng nhiễm HPV và týp HPV gây nhiễm kết hợp với thăm khám lâm sàng có vai trò quan trọng trong việc tiên lượng, phòng ngừa và xử trí sớm. 

Điều trị bệnh sùi mào gà

Điều trị sùi mào gà chỉ là điều trị triệu chứng do HPV gây ra, không chữa hết được virus HPV. Do đó, sùi mào gà thường tái phát sau khi chữa trị, đặc biệt là trong 3 tháng đầu tiên.

Cách điều trị tùy thuộc vào số lượng, vị trí và mức độ lan rộng của tổn thương. Có nhiều cách để chữa trị sùi mào gà, bao gồm các loại kem thoa tại chỗ như: bichloroacetic acid (BCA), trichloroacetic acid (TCA), podophyllin (Podocon), podofilox (condylox) hoặc imiquimod (Aldara, Zyclara) là chất giúp hệ miễn dịch của cơ thể sản xuất interferon chống lại các tế bào bất thường và virut hoặc đốt điện, đốt laser, đốt lạnh và phẫu thuật nếu tổn thương lớn. Khi phẫu thuật cần gửi mẫu xét nghiệm để chẩn đoán xác định, định týp và loại trừ loạn sản hay ung thư.

Bệnh sẽ giảm nếu chữa đúng cách nhưng bệnh sùi mào gà rất dễ tái phát và không thể chữa khỏi hoàn toàn. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh
sẽ phát triển nhiều và to ra, gây viêm loét, chảy máu làm cho tiêu tiểu, giao hợp khó khăn hoặc các tổn thương có thể lan rộng, phá hủy mô, làm biến dạng cấu trúc cơ thể.

Phòng tránh bệnh sùi mào gà

Bệnh lây do da, niêm mạc tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với mầm bệnh (nhất là khi da và niêm mạc bị trầy xước, có vết thương).

Đường lây truyền chủ yếu do quan hệ tình dục. Các hành vi tình dục có nguy cơ cao: quan hệ với nhiều người, nhiều đối tượng khác nhau, quan hệ đồng tính nam, không dùng bao cao su, quan hệ với người đang nhiễm bệnh.

Do đó, để phòng ngừa cần: quan hệ một bạn tình, dùng bao cao su, không quan hệ với người đang nhiễm bệnh. Tiêm vắc xin kháng HPV- týp 6 và HPVtýp 11 cho cả nam và nữ.

Vắc xin HPV

Vắcxin HPV gọi là Gardasil mô phỏng bệnh và tạo ra kháng thể. Vắcxin không chứa virus HPV còn sống hoặc đã chết. Gardasil ngăn chặn sự lây nhiễm 4 týp HPV (6, 11, 16 và 18). Trong khi đó, Gardasil 9 có thể ngừa 9 typ (6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 và 58).

Vắcxin chỉ định cho nam giới và phụ nữ từ 9 – 26 tuổi. 

Tác dụng phụ khi dùng vắcxin: Các cuộc thử nghiệm vắcxin cho thấy khi sử dụng chỉ có một số người bị sốt nhẹ, một số khác bị nổi mẩn đỏ hoặc ngứa rát ở vùng da được tiêm vắcxin.

Vắcxin có hiệu quả 95 – 98% đối với HPV, tùy loại týp. Tốt nhất nên tiêm vắcxin trước khi bắt đầu có quan hệ tình dục.

Vắcxin không điều trị hay chữa khỏi HPV. Nó chỉ có thể giúp những người đã bị nhiễm một trong các loại HPV khỏi bị nhiễm thêm các loại khác. Ví dụ, nếu bị nhiễm HPV-týp 6, nó có thể giúp bạn không bị nhiễm týp 11. Vắcxin giúp bảo vệ chống HPV hữu hiệu trong thời gian dài.

TS BS Từ Thành Trí Dũng – Bệnh viện Đại học Y dược TP HCM

Bài viết Bệnh sùi mào gà và những điều cần biết đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.

Virus HPV là gì? Bệnh HPV là gì?

Là một loại vi rút gây u nhú ở người tên đầy đủ là human papillomavirus gọi tắt là HPV.

Có hơn 100 chủng vi rút HPV. Hầu hết các chủng đều vô hại, không có dấu hiệu hoặc triệu chứng và sẽ tự khỏi.

Có hơn 40 chủng vi rút HPV lây truyền qua đường tình dục có ảnh hưởng đến các bộ phận sinh dục và hậu môn. Một số chủng có nguy cơ thấp có thể gây ra mụn cóc sinh dục và mụn cóc ở bàn chân (mụn cóc dưới lòng bàn chân). Có 15 chủng HPV có nguy cơ cao (chẳng hạn như chủng 16 và chủng 18) chúng có thể gây tổn thương tiền ung thư, ung thư tử cung cũng như ung thư hậu môn và ung thư bộ phận sinh dục khác.

Bệnh nhiễm trùng HPV là bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến nhất trên thế giới hiện nay. Rất có thể bạn sẽ bị mắc vi rút HPV trong cuộc đời của bạn mà không có bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào. Trên thực tế, nếu may mắn bạn có thể sẽ không có vấn đề gì với tất cả các vi rút HPV. Nhưng bạn cần biết một số chủng của vi rút HPV được coi là “nguy cơ thấp” và có thể gây ra mụn cóc ở bộ phận sinh dục và hậu môn. Ở những chủng khác được coi là “nguy cơ cao” và có thể gây ra tổn thương tiền ung thư cổ tử cung, hậu môn và các bộ phận sinh dục khác.

HPV lây truyền qua đường nào?

Các vi rút HPV có thể lây truyền cho bất cứ ai đã từng quan hệ tình dục.

• Lây truyền qua tiếp xúc da với da, tiếp xúc với dương vật, tử cung, âm đạo, hậu môn của những người bị nhiễm.
• Hôn hay chạm vào bộ phận sinh dục của đối tác bằng miệng cũng có thể truyền vi rút HPV.
• Một người có khả năng bị lây nhiễm hơn một loại vi rút HPV.
• HPV cũng có thể được truyền từ mẹ sang con trong thời gian mang thai, nhưng điều đó thì hiếm xảy ra.
• Bạn không thể nhiễm HPV qua ôm, bắt tay hoặc là ăn chung hoặc dùng chung bát đĩa.
• Sử dụng bao cao su là bảo vệ tốt nhất cho các bệnh truyền nhiễm qua đường tình dục. Thực tế bao cao su không thể che hết toàn bộ bề mặt da xung quang bộ phận sinh dục và hậu môn, do đó không bảo vệ hoàn toàn khỏi HPV.

Đối tượng nguy cơ dễ nhiễm HPV

• Người bị HIV/AIDS: HPV không liên quan đến HIV. Tuy nhiên, với những người có HIV đã làm giảm hệ thống miễn dịch và có khả năng bị nhiễm vi trùng khác, bao gồm cả một hay nhiều chủng HPV.
• Hoat động tình dục mà không sử dụng bao cao su hoặc sử dụng bao cao su không đúng cách
• Người hoạt động tình dục với nhiều bạn tình khác nhau
• Quan hệ tình dục trong trạng thái say chất cồn. Điều này được lý giải rằng những người ở trạng thái không tỉnh táo thường không sử dụng phương pháp bảo hộ trong khi quan hệ tình dục hoặc sử dụng không đúng cách.

Virus HPV gây ra những vấn đề sức khỏe nào?

Trong phần lớn trường hợp, HPV sẽ tự khỏi và không gây ra bất cứ vấn đề nào về sức khỏe. Khi HPV không khỏi thì nó có thể gây ra những vấn đề về sức khỏe như mụn cóc sinh dục và ung thư.

Mụn cóc sinh dục là những sẩn sùi, mềm, màu hồng,  kích thước từ 1mm đến vài cm, da trên bề mặt mỏng ẩm ướt, không đau, hơi ngứa, đụng vào dễ chảy máu. Số lượng từ một vài đến nhiều tổn thương xảy ra cùng một lúc.

HPV có gây ung thư không?

HPV có thể gây bệnh ung thư cổ tử cung và những loại ung thư khác bao gồm ung thư âm hộ, âm đạo, dương vật, hay hậu môn. HPV cũng có thể gây ung thư ở phía sau họng, bao gồm dưới lưỡi và amidan (gọi là ung thư miệng họng.

Bệnh ung thư thường xảy ra hàng năm, kể cả hàng chục năm, sau khi bị HPV. Các loại HPV có thể gây mụn sinh dục không giống như loại HPV có thể gây ung thư.

Không có cách nào để biết người nhiễm HPV nào sẽ bị ung thư hoặc gặp phải những vấn đề về sức khỏe khác. Người có hệ miễn dịch yếu (bao gồm cả những người bị HIV/AIDS) có thể ít có khả năng tự khỏi bệnh HPV. Và họ có thể gặp phải cả những vấn đề về sức khỏe khác do ảnh hưởng của HPV.

Làm thế nào tránh được HPV và những vấn đề sức khỏe mà bệnh này gây ra?

Bạn có thể thực hiện một số điều để giảm nguy cơ bị nhiễm HPV.

• Tiêm vắc-xin. Vắc-xin HPV này rất an toàn và hữu hiệu. Nó có thể phòng bệnh (bao gồm ung thư) do HPV gây ra khi được sử dụng ở những nhóm tuổi được khuyến cáo. (Xem mục “Ai nên được tiêm vắc-xin?” dưới đây) CDC đề xuất lứa tuổi 11 – 12 nên tiêm hai liều vắc-xin HPV để phòng bệnh ung thư do HPV gây ra.
• Tầm soát ung thư cổ tử cung. Tầm soát định kỳ ung thư cổ tử cung cho nữ giới từ 21 đến 65 tuổi có thể ngăn ngừa bệnh.
• Nếu bạn có quan hệ tình dục
  • Dùng bao cao su đúng cách mỗi khi quan hệ tình dục. Điều này có thể giảm nguy cơ bị HPV. Nhưng HPV có thể gây nhiễm trùng ở những chỗ bao cao su không che được — do đó có thể không phòng được HPV một cách triệt để;
  • Nên duy trì mối quan hệ một vợ một chồng từ hai phía – nghĩa là chỉ quan hệ tình dục với người chỉ quan hệ tình dục với bạn.

Ai nên được tiêm vắc-xin?

Nam nữ 11 – 12 tuổi đều nên được tiêm vắc-xin.

Nên tiêm vắc-xin cho nam giới đến 21 tuổi, nữ giới đến 26 tuổi nếu họ chưa được tiêm vắc-xin đầy đủ khi còn nhỏ.

Cũng cần tiêm vắc-xin cho người đồng tính nam và lưỡng tính (hoặc bất cứ nam giới nào có quan hệ tình dục với người cùng giới) cho đến 26 tuổi. Ngoài ra, tiêm vắc-xin cho nam giới và nữ giới bị suy giảm miễn dịch (bao gồm cả người bị HIV/AIDS) cho đến 26 tuổi cũng là rất cần thiết nếu họ chưa được tiêm vắc-xin đầy đủ khi còn nhỏ.

Làm sao biết mình có bị HPV hay không?

Không có xét nghiệm nào biết được “tình trạng HPV” ở người. Và cũng không có xét nghiệm HPV được chấp thuận nào tìm được HPV ở miệng hoặc họng.

Chỉ có các xét nghiệm HPV dùng để tầm soát ung thư cổ tử cung. Chỉ nên làm những xét nghiệm này để tầm soát cho nữ giới từ 30 tuổi trở lên. Không nên xét nghiệm HPV để tầm soát cho nam giới, người vị thành niên hoặc nữ giới dưới 30 tuổi.

Phần lớn những người bị HPV không biết họ bị bệnh này và chưa có những triệu chứng hay vấn đề sức khỏe nào từ đó. Một số người phát hiện họ nhiễm HPV khi bị mụn sinh dục. Nữ giới có thể biết được mình bị nhiễm HPV khi có kết quả xét nghiệm Pap bất thường (trong quá trình khám thăm dò ung thư cổ tử cung). Trong khi đó, những người khác chỉ biết được sau khi gặp phải những vấn đề nghiêm trọng hơn từ HPV, ví dụ như ung thư.

HPV và những vấn đề do HPV gây ra phổ biến như thế nào?

HPV (siêu vi): Có khoảng 79 triệu người Mỹ hiện đang bị nhiễm HPV. Khoảng 14 triệu người mới bị nhiễm mỗi năm. HPV phổ biến đến nỗi hầu hết những người có quan hệ tình dục đều sẽ bị nhiễm HPV tại thời điểm nào đó trong đời nếu không tiêm vắc-xin HPV.

Những vấn đề sức khỏe có liên quan đến HPV gồm mụn sinh dục và ung thư cổ tử cung.

Mụn sinh dục: Trước khi có vắc-xin HPV, có khoảng từ 340.000 đến 360.000 nữ giới và nam giới bị mụn sinh dục do ảnh hưởng của HPV mỗi năm. Ngoài ra, cũng có khoảng 100 người trưởng thành có quan hệ tình dục tại Mỹ bị mụn sinh dục ở bất kỳ thời điểm nhất định nào.

Ung thư cổ tử cung: Mỗi năm, gần 12.000 phụ nữ sống tại Mỹ bị chẩn đoán ung thư cổ tử cung, và có trên 4.000 phụ nữ tử vong do ung thư cổ tử cung – ngay cả khi đã được tầm soát và điều trị.

Cũng có những loại bệnh trạng và ung thư khác do HPV gây ra ở những người sống tại Hoa Kỳ. Hàng năm, khoảng 19.400 phụ nữ và 12.100 nam giới bị ảnh hưởng bởi các loại ung thư do HPV gây ra.

Tôi đang mang thai. HPV có ảnh hưởng đến thai kỳ của tôi không?

Nếu có thai và bị nhiễm HPV thì bạn có thể bị mụn sinh dục hay những thay đổi tế bào bất thường trong tử cung. Có thể tìm thấy những thay đổi tế bào bất thường khi tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ. Bạn nên tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ ngay cả khi đang mang thai.

Tôi có thể được chữa trị HPV hay những vấn đề sức khỏe do HPV gây ra không?

Chưa có liệu pháp điều trị nào đặc hiệu dành cho loại virut này. Tuy nhiên, vẫn có thể chữa trị được các vấn đề về sức khỏe mà HPV có thể gây ra:

1. Mụn sinh dục có thể được chữa trị bằng thuốc kê đơn. Nếu không chữa trị, mụn sinh dục có thể biến mất, hoặc vẫn còn, hoặc lớn thêm và nhiều hơn.
2. Có thể chữa trị các vấn đề tiền ung thư cổ tử cung. Nữ giới đi xét nghiệm Pap định kỳ và theo dõi khi cần thiết có thể biết được vấn đề trước khi bị ung thư. Phòng bệnh vẫn tốt hơn chữa bệnh.
3. Những bệnh ung thư liên quan đến HPV khác cũng có thể dễ được điều trị hơn nếu được chẩn đoán và điều trị sớm. 

Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Dịch Bệnh (CDC)- Hoa Kỳ

Bài viết Bệnh nhiễm trùng HPV sinh dục đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Vạn Quốc Dược Vương.